พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๒๔ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑ กุมุทวรรคที่ ๑๘ นิสเสณีทายกเถราปทานที่ ๒ (๑๗๒)

ว่าด้วยผลแห่งการสร้างบันได

 [๑๗๔] เราได้สร้างบันไดสำหรับเสด็จขึ้นปราสาทถวาย แด่พระ

ผู้มีพระภาคพระนามว่าโกณฑัญญะ ผู้เป็นนาถะของโลก ผู้คงที่ ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น เราได้เสวยสมบัติแล้ว ทรงกายอันเป็นที่สุดไว้ในพระพุทธศาสนา ของ สัมมาสัมพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๓๑,๐๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิราช ๓ พระองค์ ทรงพระนามว่าสัมพหุละ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเรา ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระนิสเสณีทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นิสเสณีทายกเถราปทาน.

อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑ เถราปทาน ๑๘. กุมุทวรรค ๒. นิสเสณีทายกเถราปทาน (๑๗๒)

         ๑๗๒. อรรถกถานิสเสณิทายกเถราปทาน๑-

๑- บาลีว่า นิสเสณีทายกเถราปทาน.

         อปทานของท่านพระนิสเสณิทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต ดังนี้. 

         แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระชินวรพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอมาหลายชาติ. 

         ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโกณฑัญญะ ท่านได้เกิดในตระกูลช่างไม้ มีศรัทธาเลื่อมใส ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว มีใจเลื่อมใส สร้างบันไดทำด้วยไม้แก่นเพื่อสำหรับขึ้นไปยังปราสาท ที่ประทับของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ช่วยกันยกพาดไว้. 

         พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จขึ้นไปยังปราสาท ในขณะที่เขากำลังมองเห็นอยู่นั่นแหละ เพื่อเป็นเครื่องเจริญปสาทะแก่เขา. 

         เขามีความเลื่อมใสยิ่งนัก ด้วยปีติโสมนัสอันนั้นนั่นแหละ กระทำกาละแล้วได้ไปเกิดในเทวโลก เสวยทิพยสมบัติในเทวโลกนั้น เมื่อจะเกิดในหมู่มนุษย์ก็ได้เกิดในตระกูลอันสูงส่ง เพราะผลที่ได้สร้างบันได ได้เสวยความสุขในมนุษย์แล้ว. 

         ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้เกิดในตระกูลแห่งหนึ่ง ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดาแล้วเกิดศรัทธาบวชแล้ว ไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์. 

         ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต ดังนี้. 

         บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โกณฺฑญฺญสฺส มีวิเคราะห์ว่า 

         ชื่อว่าโกณฑะ เพราะเป็นผู้คลอดจากครรภ์แล้วเป็นไป ได้แก่ลามกสัตว์. 

         ชื่อว่าโกณฑัญญะ เพราะเป็นผู้อื่นจากคนที่ต่ำช้าเลวทรามคือโกณฑะ. 

         อธิบายว่า ไม่เป็นผู้ลามก แต่เป็นบุรุษผู้สูงสุด. 

         อีกอย่างหนึ่ง โกณฑัญญะนั้นเป็นชื่อโดยโคตร เพราะในบรรดาโคตรของพราหมณ์ทั้งหลาย พระองค์ประสูติในโกณฑัญญโคตร. 

         คำที่เหลือมีเนื้อความปรากฏชัดแล้วแล.

จบอรรถกถานิสเสณิทายกเถราปทาน