มหาภารตะ (ภาษาอังกฤษ) โดย Kisari Mohan Ganguli | 2,566,952 คำ | ISBN-10: 8121505933 ศาสนาฮินดูปุราณะมหาภารตะฉบับแปลภาษาอังกฤษเป็นตำราขนาดใหญ่บรรยายถึงอินเดียโบราณ ประพันธ์โดยพระกฤษณะ-ทไวปายณะ วยาสะ และบรรจุบันทึกของมนุษย์โบราณ นอกจากนี้ยังบันทึกชะตากรรมของตระกูลเการพและตระกูลปาณฑพ ส่วนเนื้อหาขนาดใหญ่อีกส่วนหนึ่งกล่าวถึงบทสนทนาเชิงปรัชญามากมาย เช่น เป้าหมายของชีวิต หนังสือ... 
ยุทธิษฐิระกล่าวว่า
“โอ้ เด็กน้อย ทำไมเจ้าจึงใช้ถ้อยคำเช่นนี้กับพวกกุรุ ผู้หวาดกลัว ซึ่งบัดนี้กำลังประสบความยากลำบากและมาหาเราเพื่อขอความคุ้มครอง! โอ้วริกอดระความแตกแยกและการโต้เถียงเกิดขึ้นในหมู่ผู้ที่มีสายเลือดเดียวกัน
ความเป็นปรปักษ์เช่นนี้ยังคงดำเนินต่อไป แต่เกียรติยศของครอบครัวย่อมไม่อาจถูกแทรกแซงได้ หากคนแปลกหน้าคนใดพยายามจะดูหมิ่นเกียรติยศของครอบครัว ผู้ที่เป็นคนดีย่อมไม่ทนต่อการดูหมิ่นเหยียดหยามเช่นนั้นจากคนแปลกหน้า
กษัตริย์ผู้ชั่วร้ายแห่งชาวคันธรรพ์ทรงทราบว่าพวกเราอาศัยอยู่ที่นี่มาช้านาน แต่กลับเพิกเฉยต่อพวกเรา พระองค์กลับทรงกระทำการอันน่าชังยิ่งนัก! ข้าแต่พระผู้สูงส่ง จากการยึดครองทุรโยธนะ ด้วยกำลังนี้ และการดูหมิ่นสตรีในบ้านของเราโดยคนแปลกหน้า เกียรติยศของตระกูลของเรากำลังถูกทำลาย
ฉะนั้น เหล่าพยัคฆ์ทั้งหลาย จงลุกขึ้นและเตรียมอาวุธให้พร้อมโดยเร็ว เพื่อช่วยเหลือผู้ที่แสวงหาความคุ้มครองจากเรา และเพื่อปกป้องเกียรติของวงศ์ตระกูลของเรา เหล่าพยัคฆ์ทั้งหลาย จงให้อรชุนและฝาแฝด และตัวท่านเองผู้กล้าหาญและไร้พ่าย จงปลดปล่อยทุรโยธนะ ผู้ซึ่งบัดนี้กำลังถูกจับไปเป็นเชลย! เหล่านักรบผู้เป็นเลิศ รถที่ลุกโชนเหล่านี้ ประดับประดาด้วยเสาธงทองคำ และอาวุธทุกชนิดที่เป็นของ โอรสแห่ง ธฤตราษฎร์เตรียมพร้อมอยู่ที่นี่แล้ว
ขอพระอินทร์เสนและพลรถศึกผู้ชำนาญทางอาวุธทั้งหลาย ทรงนำพาท่านขึ้นรถม้าอันทรงพลังที่สั่นสะเทือนอย่างลึกล้ำเหล่านี้! และขอทรงออกแรงต่อสู้กับพวกคันธรรพเพื่อปลดปล่อยทุรโยธนะ แม้แต่กษัตริย์กาศตริยาธรรมดาๆ ก็ตาม(ในบรรดาผู้ที่อยู่ที่นี่) จะปกป้องผู้ที่เดินทางมาที่นี่เพื่อหลบภัยให้ถึงขีดสุดแห่งอำนาจของตน!
แล้วข้าจะว่าอย่างไรดี โอ วริกโกธาระ! วิงวอนขอความช่วยเหลือด้วยถ้อยคำเช่น ' รีบมาช่วยข้าเถิด !' มีใครบ้าง (ในบรรดาผู้ที่ยืนอยู่รอบตัวข้า) ที่มีจิตใจสูงส่งพอที่จะช่วยเหลือแม้แต่ศัตรูของเขา เมื่อเห็นเขากำลังหาที่กำบังด้วยมือ ที่ประสานกัน ?
การประทานพร อำนาจอธิปไตย และการเกิดของโอรส ล้วนเป็นบ่อเกิดแห่งความสุขสำราญอย่างใหญ่หลวง แต่โอรสแห่งปาณฑุทั้งหลายการปลดปล่อยศัตรูจากความทุกข์ยากนั้น เท่ากับสามสิ่งรวมกัน! สิ่งใดเล่าจะเปี่ยมสุขสำราญยิ่งกว่าทุรโยธน์ผู้จมอยู่ในความทุกข์ยาก แสวงหาชีวิตโดยอาศัยกำลังแขนของท่าน โอ้ วริกอทระ หากคำปฏิญาณที่ข้าพเจ้าได้ให้ไว้นั้นสิ้นสุดลงแล้ว ข้าพเจ้าก็คงจะรีบวิ่งไปช่วยเขาเสียแล้ว
โอ ภารตะ จง พยายามทุกวิถีทางเพื่อปลดปล่อยทุรโยธนะด้วยศิลปะแห่งการประนีประนอม หากราชาแห่งคนธรรพ์ไม่อาจควบคุมด้วยศิลปะแห่งการประนีประนอมได้ ก็จงพยายามช่วยเหลือสุโยธนะด้วยการปะทะกับศัตรูอย่างเบามือ แต่หากหัวหน้าของคนธรรพ์ยังไม่ปล่อยกุรุไป แม้กระนั้นก็ต้องช่วยเหลือพวกเขาด้วยการบดขยี้ศัตรูอย่างสุดกำลัง โอ วริกอทระ บัดนี้ข้าบอกเจ้าได้เพียงเท่านี้ เพราะคำปฏิญาณของข้าได้เริ่มต้นขึ้นแล้วและยังไม่สิ้นสุด!
ไวสัมปยานะกล่าวต่อไปว่า “เมื่อได้ยินถ้อยคำเหล่านี้ของอชาตศัตรูธนัญชัย ก็ให้คำมั่นสัญญาว่าจะปลดปล่อย พวกเการพด้วยความเคารพต่อคำสั่งเหล่านี้ของผู้บังคับบัญชาของเขา
และอรชุนก็กล่าวว่า 'หากชาวคันธรรพ์ไม่ปล่อยชาวธารตาร์ให้เป็นอิสระอย่างสันติ โลกจะต้องดื่มเลือดของกษัตริย์แห่งชาวคันธรรพ์ในวันนี้!'
และเมื่อพวกเการพได้ยินคำปฏิญาณของอรชุนผู้ตรัสความจริงแล้ว ข้าแต่พระราชา ก็ได้สติที่หายไปกลับคืนมา
CCXLII - ปาณฑพเผชิญหน้ากับคันธรรพ: การต่อสู้แห่งท้องทะเล
ไวสัมปยานะตรัสว่า “เมื่อได้ยินถ้อยคำของยุธิษฐิระเหล่าโคในหมู่มนุษย์ซึ่งมีภีมเสน เป็นผู้นำ ก็ลุกขึ้นด้วยใบหน้าที่เปี่ยมสุขด้วยความปิติ ต่อมา เหล่านักรบผู้เกรียงไกรเหล่านั้น โอ้ภารตะเริ่มสวมเกราะที่ทะลุผ่านไม่ได้ซึ่งนอกจากจะประดับด้วยทองคำบริสุทธิ์แล้ว ยังสวมอาวุธจากสวรรค์หลายชนิดอีกด้วย
เหล่าปาณฑพที่สวมชุดเกราะ ขึ้นรถศึกที่ประดับประดาด้วยธงและอาวุธธนูและลูกธนู ราวกับเปลวเพลิงลุกโชน เหล่าเสือนักรบ ขี่รถม้าที่ตกแต่งอย่างวิจิตรบรรจง เคลื่อนพลไปยังที่แห่งนั้นโดยไม่เสียเวลาแม้แต่วินาทีเดียว กองทัพ กุรุ เห็นเหล่านักรบผู้เกรียงไกร บุตรแห่ง ปาณฑพเคลื่อนพลไปพร้อมกัน (เพื่อปลดปล่อยทุรโยธนะ ) จึงส่งเสียงร้องตะโกน
ไม่นานนัก เหล่าพรานแห่งฟ้าก็เปี่ยมล้นด้วยชัยชนะ และเหล่านักรบผู้หุนหันพลันแล่น บุตรแห่งปาณฑุ ต่างเผชิญหน้ากันอย่างไม่หวั่นเกรงในป่านั้น เหล่าคันธรรพ์ต่างเปี่ยมล้นด้วยชัยชนะ เมื่อเห็นบุตรแห่งปาณฑุผู้กล้าหาญทั้งสี่นั่งอยู่บนรถรบ ต่างก็หันกลับไปหาเหล่านักรบที่กำลังรุกเข้ามา ส่วนชาวคันธรรพ์ต่างเห็นเหล่าปาณฑพปรากฏกายราวกับผู้พิทักษ์โลกที่ลุกโชนด้วยไฟ ต่างลุกขึ้นยืนพร้อมอาวุธครบมือตามลำดับการรบ และ โอ ภารตะ ตามคำกล่าวของพระเจ้ายุธิษฐิระผู้ทรงปรีชาญาณยิ่ง การปะทะกันที่เกิดขึ้นนั้นเป็นการปะทะกันแบบประชิดตัว
แต่เมื่ออรชุนผู้ข่มเหงศัตรูเห็นว่าทหารโง่เขลาของกษัตริย์แห่งคันธรรพ์ไม่สามารถเข้าใจสิ่งที่ดีสำหรับพวกเขาได้โดยอาศัยการปะทะกันเบาๆ พระองค์จึงตรัสกับเหล่าทหารพรานที่ไร้เทียมทานแห่งท้องฟ้าด้วยน้ำเสียงประนีประนอมและตรัสว่า
'ทิ้งข้าไว้เถิด พี่ชายของข้า พระเจ้าสุโยธนะ '
เมื่อบุตรผู้มีชื่อเสียงของปาณฑุกล่าวเช่นนี้ พวกคันธรรพ์ก็หัวเราะเสียงดังและตอบพระองค์ว่า
“โอ้ เด็กน้อย ในโลกนี้มีเพียงพระองค์เดียวเท่านั้นที่เราจะเชื่อฟังคำสั่งของพระองค์ และอยู่ภายใต้การปกครองของพระองค์ ที่เราใช้ชีวิตอย่างมีความสุข โอ ภารตะ เราย่อมทำตามพระบัญชาของพระองค์ผู้เดียวเสมอ! นอกจากเทพผู้ยิ่งใหญ่แล้ว ก็ไม่มีใครสามารถสั่งการเราได้!”
เมื่อพวกคันธรพกล่าวเช่นนี้ธนันชัยบุตรของกุนตีจึงตอบพวกเขาว่า
การติดต่อกับภรรยาของผู้อื่นและการเผชิญหน้ากับมนุษย์อย่างเป็นปรปักษ์เช่นนี้ ล้วนเป็นการกระทำที่ทั้งน่าตำหนิติเตียนในพระราชาแห่งชาวคันธรพ และไม่เหมาะสมสำหรับพระองค์ ฉะนั้น จงปล่อยบุตรแห่งธฤตราษฎร์ เหล่านี้ ให้เปี่ยมด้วยพลังอำนาจอันเกรียงไกร และจงปลดปล่อยสตรีเหล่านี้ด้วย ตามพระบัญชาของพระเจ้ายุธิษฐิระผู้ทรงธรรม หากพวกเจ้าชาวคันธรพไม่ปล่อยบุตรแห่งธฤตราษฎร์ให้เป็นอิสระโดยสงบ ข้าจะช่วยเหลือสุโยธนะ (และพวก) ด้วยการใช้กำลังของข้า
ธนัญชัย บุตรของ ปริตาผู้มีฝีมือใช้ธนูด้วยมือ ซ้ายได้ กล่าวแก่พวกเขาดังนี้จึงได้โปรยลูกธนูแหลมคมที่พุ่งทะยานสู่ท้องฟ้าใส่เหล่าพรานแห่งท้องฟ้า เหล่าคันธรรพผู้เกรียงไกรได้โจมตีด้วยลูกธนูที่หนาพอๆ กัน เหล่าปาณฑพก็ตอบโต้ด้วยการโจมตีเหล่าพราหมณ์แห่งสวรรค์เหล่านั้น ครั้นแล้ว การต่อสู้ระหว่างคันธรรพผู้ว่องไวและคล่องแคล่วกับบุตรของปาณฑพผู้หุนหันพลันแล่นนั้นดุเดือดอย่างยิ่ง
CCXLIII - การต่อสู้ระหว่างปาณฑพและคันธรรพ์: ความโกรธของอรชุน
ไวสัมปยานะตรัสว่า “คราวนั้น เหล่าคนธรรพ์ประดับพวงมาลัยทอง เชี่ยวชาญอาวุธสวรรค์ ชูลูกศรเพลิง เผชิญหน้าปาณฑพจากทุกทิศทุกทาง และเนื่องจากโอรสของปาณฑพมีเพียงสี่องค์ และคนธรรพ์นับได้เป็นพัน การต่อสู้ที่เกิดขึ้นจึงดูแปลกประหลาด และเนื่องจากรถของกรรณะและทุรโยธนะเคยถูกพวกคนธรรพ์ทำลายเป็นร้อยชิ้น รถของวีรบุรุษทั้งสี่ที่พยายามทำลายก็ถูกทำลายเช่นกัน
แต่แล้วเหล่าพยัคฆ์ในหมู่มนุษย์ก็เริ่มเผชิญหน้ากับฝนลูกธนูที่พุ่งเข้าใส่พวกคันธรรพ์นับพันนับหมื่น เหล่าพรานแห่งท้องฟ้าที่เต็มไปด้วยพลังมหาศาล ถูกสายฝนลูกธนูนั้นบดบังไปทุกด้าน ไม่อาจเข้าใกล้บุตรแห่งปาณฑุได้ ทันใดนั้นอรชุนผู้ซึ่งถูกยั่วยุด้วยความโกรธ เล็งเป้าไปที่พวกคันธรรพ์ผู้โกรธแค้น เตรียมจะขว้างอาวุธสวรรค์ใส่พวกเขา
ในการปะทะกันครั้งนั้น อรชุนผู้ยิ่งใหญ่ ได้ส่งคนธรรพ์จำนวนหนึ่งหมื่นคนไปยังที่ประทับของพระยม และ ใช้ อาวุธ อักเนยะ ของพระองค์ ส่วนภี มะ ธนูผู้ยิ่งใหญ่ผู้นั้น นักรบผู้เป็นเลิศในสนามรบ ได้สังหารเขาด้วยอาวุธของเขาลูกศรคมกริบ เหล่าคนธรรพ์นับร้อย เหล่าบุตรผู้เกรียงไกรแห่งมัตรีก็ต่อสู้ด้วยกำลัง ปะทะกับพวกคนธรรพ์นับร้อย ข้าแต่พระราชา และสังหารพวกเขาจนหมดสิ้น
ขณะที่พวกคนธรรพ์กำลังถูกนักรบผู้เกรียงไกรสังหารด้วยอาวุธสวรรค์ พวกเขาก็ทะยานขึ้นสู่ท้องฟ้า พาบุตรแห่งธฤตราษฎร์ ไปด้วย ทว่าธนัญชัยบุตรของกุนตีมองเห็นพวกเขาทะยานขึ้นสู่ท้องฟ้า จึงล้อมพวกเขาไว้รอบด้านด้วยตาข่ายลูกศรอันกว้างใหญ่ พวกเขาถูกขังไว้ในตาข่ายลูกศรนั้นดุจดังนกในกรง พวกเขาสาดกระบอง ลูกดอก และดาบใหญ่ใส่อรชุนด้วยความโกรธ
แต่อรชุนผู้ชำนาญในอาวุธอันทรงประสิทธิภาพที่สุด รีบหยุดยั้งสายฝนกระบอง ลูกดอก และดาบใหญ่นั้นเสีย แล้วจึงเริ่มขวิดแขนขาของพวกคันธรรพ์ด้วยลูกศรรูปจันทร์เสี้ยว ศีรษะ ขา และแขนเริ่มร่วงลงมาจากเบื้องบน ราวกับสายฝนหิน เมื่อเห็นดังนั้น ศัตรูก็ตื่นตระหนกตกใจ
ขณะที่พวกคันธรรพ์กำลังถูกสังหารโดยโอรสผู้ยิ่งใหญ่ของปาณฑุ พวกเขาก็เริ่มโปรยฝนลูกธนูลงมาจากท้องฟ้าใส่อรชุนผู้ซึ่งอยู่บนผืนดิน แต่อรชุนผู้ทำลายล้างศัตรูผู้นั้น มีพลังอำนาจมหาศาลสกัดกั้นฝนลูกธนูนั้นด้วยอาวุธของตนเอง และเริ่มทำร้ายพวกเขาในทางกลับกัน
ครชุนแห่ง เผ่า กุรุได้ยิงอาวุธอันโด่งดังของพระองค์ คือสตุณกรรณ อินทราชาลเศ วระ อัคเนยะและเศวมยะเหล่าคนธรรพ์ที่ถูกอาวุธเพลิงของบุตรกุนตีเผาผลาญ เริ่มทนทุกข์ทรมานอย่างหนัก เช่นเดียวกับบุตรของดิติขณะที่ถูกเผาไหม้ด้วย สายฟ้าของศากระ และเมื่อพวกนั้นโจมตีอรชุนจากเบื้องบน พวกเขาก็ถูกขัดขวางด้วยตาข่ายลูกธนูของ พระองค์และขณะที่พวกเขาโจมตีอรชุนจากทุกทิศทุกทางบนพื้นผิวโลก พวกเขาก็ถูกขัดขวางด้วยลูกธนูรูปจันทร์เสี้ยวของพระองค์
เมื่อเห็นพวกคนธรรพ์หวาดกลัวบุตรของกุนตีจิตรเสนก็รีบรุดไปยังธนันชัย โอภารตะพร้อมกับกระบองในมือ ขณะที่กษัตริย์คนธรรพ์กำลังรุดเข้าใส่อรชุนจากเบื้องบน อรชุน ก็ใช้ลูกธนูฟันกระบองเหล็กทั้งอันนั้นออกเป็นเจ็ดท่อนด้วยลูกธนู เมื่อเห็นกระบองอันใหญ่โตของอรชุนที่ถูกตัดเป็นชิ้นๆ ด้วยลูกธนู จิตรเสนจึงใช้วิชาของตนซ่อนตัวจากสายตาของปาณฑพแล้วเริ่มต่อสู้กับอรชุน
ทว่า อรชุนผู้กล้าหาญ ได้ใช้อาวุธสวรรค์ของตนเองหยุดยั้งอาวุธสวรรค์ทั้งหมดที่พวกคนธรรพ์เล็งมาที่เขา และเมื่อหัวหน้าของพวกคนธรรพ์เห็นว่าตนถูกอรชุนผู้มีชื่อเสียงขัดขวางด้วยอาวุธเหล่านั้น เขาก็หายตัวไปจากสายตาโดยสิ้นเชิงด้วยพลังแห่งมายา อรชุนสังเกตเห็นว่าหัวหน้าของพวกคนธรรพ์กำลังโจมตีเขาอย่างลับๆ จึงโจมตีผู้ร้ายด้วยอาวุธสวรรค์ที่บรรเลงด้วย ม นตรา ที่ถูกต้อง
และธนันชัยทรงพระพิโรธหลายรูปแบบ ทรงยับยั้งไม่ให้ศัตรูหายไปด้วยอาวุธของพระองค์ที่รู้จักกันในชื่อสัพทเวทและเมื่ออรชุนผู้มีชื่อเสียงโจมตีด้วยอาวุธเหล่านั้น มิตรที่รักของพระองค์ กษัตริย์แห่งชาวคันธรรพ์ ก็ได้แสดงพระองค์ต่อพระองค์
และจิตเสนก็กล่าวว่า 'จงดูเราเป็นเพื่อนเจ้าที่กำลังต่อสู้กับเจ้า!'
เมื่อเห็นมิตรของตนชื่อ จิตรเสน อ่อนเพลียในการต่อสู้ วัวตัวนั้นในบรรดาบุตรของปาณฑุก็ถอนอาวุธที่ยิงออกไป ส่วนบุตรคนอื่นๆ ของปาณฑุเมื่อเห็นอรชุนก็ถอนอาวุธของตน ยับยั้งม้าที่บินอยู่และอาวุธของพวกเขาถูกชักออกมาและถอนธนูออกไป ส่วนสิตเสน ภีมะ อรชุน และฝาแฝดทั้งสองนั่งถามไถ่ถึงความเป็นอยู่ของกันและกันอยู่ครู่หนึ่งบนรถของตน
CCXLIV - อรชุนปลดปล่อยทุรโยธนะ: จุดประสงค์ของคันธรรพ์เปิดเผยต่อยุธิษฐิระ
ไวสัมปยานะกล่าวว่า "จากนั้น อรชุนนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ผู้เปล่งประกายแสงได้กล่าวกับจิตรเสน ด้วยรอยยิ้ม ท่ามกลางกองทัพคนธรรพ์ ว่า “ท่านผู้กล้า ท่านมีจุดประสงค์อะไรในการลงโทษพวกเการพ ? โอ้ เหตุใดพระสุโยธนะและภริยาของท่านจึงถูกลงโทษเช่นนี้?”
“จิตรเสนตอบว่า
“โอธนันชัยข้าพเจ้าได้รู้จุดประสงค์ของทุรโยธนะ ผู้ชั่วร้าย และกรรณะ ผู้ทุกข์ยาก ในการมาที่นี่ จุดประสงค์ก็คือว่า ด้วยรู้ว่าท่านเป็นเพียงผู้ลี้ภัยในป่า กำลังทุกข์ทรมานแสนสาหัสราวกับไม่มีใครดูแล ตนเองมั่งคั่ง บุรุษผู้ทุกข์ยากผู้นี้ปรารถนาที่จะพบเห็นท่านจมดิ่งอยู่ในความทุกข์ยากและเคราะห์ร้าย พวกเขามาที่นี่เพื่อเยาะเย้ยท่านและธิดาผู้ยิ่งใหญ่ของดรุปทา
พระเจ้าแห่งเหล่าเทพได้ทรงทราบจุดประสงค์ของพวกเขาแล้ว จึงตรัสแก่ข้าพเจ้าว่า
“ท่านจงไปนำทุรโยธนะมาด้วยโซ่ตรวนพร้อมกับที่ปรึกษาของท่าน ธนัญชัยและพี่ชายของท่านควรได้รับการปกป้องจากท่านในสนามรบ เพราะเขาเป็นเพื่อนรักและศิษย์ของท่าน”
ด้วยคำตรัสขององค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งสรวงสวรรค์เหล่านี้ ข้าพเจ้าจึงรีบมาที่นี่ เจ้าชายผู้ชั่วร้ายผู้นี้ก็ถูกล่ามโซ่เช่นกัน บัดนี้ข้าพเจ้าจะไปยังดินแดนแห่งสรวงสวรรค์ ซึ่งข้าพเจ้าจะนำพาเหล่าอสูรร้ายผู้นี้ไป ตามคำสั่งของผู้สังหารปากา !
อรชุนตอบว่า “โอ จิตเสน หากท่านปรารถนาจะทำสิ่งที่ข้าพเจ้าพอใจ จงปล่อยสุโยธนะไป ตามพระบัญชาของพระเจ้ายุธิษฐิระผู้ยุติธรรม เพราะเขาเป็นพี่น้องของพวกเรา!”
ซิตระเสนา กล่าวว่า
"คนชั่วช้าผู้นี้เต็มไปด้วยความหลงผิดอยู่เสมอ เขาไม่สมควรได้รับการปลดปล่อย โอ ธนันชัย เขาหลอกลวงและกระทำผิดต่อทั้งพระเจ้ายุธิษฐิระผู้เที่ยงธรรมและพระกฤษณะ ยุธิษฐิระโอรสของพระนางกุนตียังไม่ทรงทราบจุดประสงค์ที่คนชั่วช้าผู้นี้มาที่นี่ ดังนั้น ขอให้พระราชาทรงทำตามพระประสงค์ของพระองค์ หลังจากที่ทรงทราบทุกสิ่งแล้ว!"
ไวสัมปยานะกล่าวต่อไปว่า “หลังจากนี้ พวกเขาทั้งหมดก็ไปหาพระเจ้ายุธิษฐิระผู้ชอบธรรม แล้วไปเฝ้าพระเจ้าอชาตศัตรู ทูลเรื่องความประพฤติของทุรโยธนะให้พระองค์ฟังทั้งหมด เมื่ออชาตศัตรูได้ฟังคำกล่าวของพวกคนธรรพ์แล้ว ก็ทรงปลดปล่อยพวกเการพทั้งหมด และทรงปรบมือให้พวกคนธรรพ์
และกษัตริย์ก็ตรัสว่า
“โชคดีสำหรับพวกเราที่ถึงแม้ท่านจะมีพละกำลังมหาศาล ท่านก็ยังไม่สามารถสังหารบุตรผู้ชั่วร้ายของธฤตราษฎร์พร้อมทั้งที่ปรึกษาและญาติมิตรทั้งหมดได้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นี่เป็นความเมตตาอันยิ่งใหญ่ที่ชาวคันธรพได้กระทำแก่ข้าพเจ้า เกียรติยศของวงศ์ตระกูลข้าพเจ้าก็ได้รับการช่วยเหลือด้วยการปลดปล่อยคนชั่วร้ายผู้นี้ ข้าพเจ้ายินดีที่ได้พบท่านทั้งหลาย โปรดสั่งข้าพเจ้าให้กระทำสิ่งใดแก่ท่าน และเมื่อท่านได้สิ่งที่ท่านปรารถนาแล้ว จงกลับไปโดยเร็วพลัน!”
"เมื่อบุตรผู้ชาญฉลาดของปาณฑุ กล่าวเช่นนี้แล้ว พวกคนธรรพ์ก็พอใจและพาอัปสรา ไป และเจ้าแห่งเทพเหล่าเทพบุตรได้มายังที่แห่งนั้น และได้ชุบชีวิตเหล่าคันธรรพที่ถูกสังหารในการเผชิญหน้ากับพวกกุรุด้วยการโปรยอมฤต สวรรค์ ลงมาบนตัวพวกเขา เหล่าปาณฑพก็เช่นกัน เมื่อได้ปลดปล่อยญาติพี่น้องของตนพร้อมกับเหล่านางสนมในราชสำนัก และเมื่อบรรลุผลสำเร็จอันยากลำบากนั้น (การปราบกองทัพพวกคันธรรพ) ก็มีความยินดียิ่ง เหล่านักรบผู้เกรียงไกรและทรงเกียรติที่พวกกุรุบูชา พร้อมด้วยบุตรและภรรยา ก็ลุกโชนด้วยรัศมีดุจเปลวเพลิงในลานบูชายัญ
แล้วยุทธิษฐิระก็กล่าวกับทุรโยธนะผู้หลุดพ้นแล้วท่ามกลางพี่น้องทั้งหลายด้วยความรักใคร่ว่า
“โอ เด็กน้อย อย่าทำ กิริยา หุนหันพลันแล่น เช่นนี้อีกเลย โอภารตะความหุนหันพลันแล่นหาได้ไม่ โอ บุตรแห่ง เผ่า กุรุจงยินดีกับพี่น้องทั้งปวงของเจ้าเถิด จงกลับไปยังเมืองหลวงของเจ้าตามที่เจ้าพอใจ อย่ายอมแพ้ต่อความท้อแท้หรือความเศร้าโศก!”
ไวสัมปยาณกล่าวต่อไปว่า “เมื่อพระราชโอรสของปาณฑุเสด็จออกไปแล้ว พระเจ้าทุรโยธนะจึงทรงถวายสดุดีพระเจ้ายุธิษฐิระผู้ทรงธรรมและทรงอับอายขายหน้า พระองค์ทรงหัวใจแตกสลาย เสด็จไปยังราชธานีอย่างไม่หยุดยั้ง ดุจดังผู้ไร้ชีวิต และหลังจากที่ เจ้าชายเกา รพเสด็จไปแล้ว ยุธิษฐิระผู้กล้าหาญ พระราชโอรสของพระนางกุนตี พร้อมด้วยพระอนุชา ทรงได้รับการบูชาจากพราหมณ์และถูกห้อมล้อมด้วยพราหมณ์ผู้เปี่ยมด้วยทรัพย์สมบัติแห่งการบำเพ็ญตบะ เช่นเดียว กับ ศาก ระที่ถูกเหล่าเทพประทาน ให้ พระองค์จึงทรงเริ่มใช้ชีวิตอย่างมีความสุขในป่าทไวตะ ”
พระเจ้าชนเมชัยตรัสว่า “หลังจากที่พระองค์พ่ายแพ้และถูกศัตรูจับกุมตัวไป และต่อมาได้รับการปลดปล่อยโดยโอรสผู้ยิ่งใหญ่แห่งปาณฑุด้วยกำลังอาวุธ ข้าพเจ้ารู้สึกว่าการเข้าสู่หัสตินาปุระของทุรโยธน์ผู้เย่อหยิ่ง ชั่วร้าย โอ้อวด เลวทราม ต่ำช้า และต่ำช้า ซึ่งมัวแต่หมิ่นประมาทโอรสของปาณฑุและโอ้อวดความเหนือกว่าของตนเองนั้น คงเป็นเรื่องยากลำบากยิ่งนัก โอไวสัมปยานะ โปรดอธิบายให้ข้าพเจ้าฟังโดยละเอียด ถึงการเข้าสู่ราชธานีของเจ้าชายผู้นั้นซึ่งเต็มไปด้วยความอับอายและไร้ซึ่งความเศร้าโศก!”
ไวสัมปยานะตรัสว่า “เมื่อพระเจ้ายุธิษฐิระผู้ชอบธรรม ทรงปล่อยตัวแล้ว สุโยธนะ โอรสของธฤตราษฎร์ทรงก้มพระเศียรลงด้วยความละอาย ทรงเศร้าโศกเสียใจ เสด็จไปอย่างช้าๆ พระเจ้าแผ่นดินพร้อมด้วยกองทัพทั้งสี่ เสด็จไปยังนครของพระองค์ พระทัยแตกสลายด้วยความโศกเศร้า ทรงครุ่นคิดถึงความพ่ายแพ้ในดินแดนอันอุดมด้วยหญ้าและน้ำ พระราชาทรงตั้งค่ายพักแรมบนผืนดินอันน่ารื่นรมย์ตามที่พระองค์พอพระทัยยิ่งนัก มีช้าง รถม้า และทหารราบประจำการอยู่โดยรอบ
ขณะที่พระเจ้าทุรโยธนะประทับนั่งบนแท่นสูงอันประดับด้วยรัศมีแห่งไฟ พระองค์มีพระพักตร์ดุจพระจันทร์ภายใต้สุริยุปราคา เมื่อรุ่งอรุณ มาถึง พระเจ้า กรรณะก็เสด็จเข้าไปหาพระองค์และตรัสว่า
“โอรสแห่งคันธารี ช่างโชคดีเหลือเกิน ที่ท่านยังมีชีวิตอยู่! ช่างโชคดีเหลือเกินที่เราได้พบกันอีกครั้ง! ด้วยโชคช่วย ท่านได้ปราบเหล่าคนธรรพ์ที่สามารถแปลงร่างได้ตามต้องการ”
และโอ บุตรแห่ง เผ่า คุรุข้าพเจ้าโชคดีเท่านั้นที่ได้พบพี่น้องของท่านนักรบผู้เกรียงไกรทั้งหลาย จงได้รับชัยชนะจากการเผชิญหน้านั้น โดยปราบศัตรูได้สำเร็จ! ส่วนตัวข้าพเจ้าเองที่ถูกพวกคันธรรพ์โจมตี ข้าพเจ้าได้หลบหนีไปต่อหน้าท่าน ไม่อาจรวบรวมกำลังพลที่บินอยู่ได้ ถูกศัตรูโจมตีด้วยกำลังทั้งหมด ร่างกายของข้าพเจ้าถูกลูกศรของศัตรูทำลาย ข้าพเจ้าจึงแสวงหาความปลอดภัยในการหลบหนี
อย่างไรก็ตาม โอภารตะข้าพเจ้ารู้สึกประหลาดใจยิ่งนักที่ได้เห็นพวกท่านทุกคนปลอดภัยทั้งกายและใจ พร้อมด้วยภรรยา กองทหาร และยานพาหนะ จากการปะทะกันอันเหนือมนุษย์นั้น โอ ภารตะ ยังมีบุรุษอีกผู้หนึ่งในโลกนี้ที่สามารถบรรลุสิ่งที่ท่านได้บรรลุในสงครามกับพี่น้องของท่านในวันนี้
ไวสัมปยาณะกล่าวต่อไปว่า “เมื่อกษัตริย์กรณะตรัสดังนี้แล้ว พระองค์ก็ทรงตอบผู้ปกครองชาวอังคะด้วยเสียงสะอื้นไห้”
CCXLVI - Duryodhana ได้รับการช่วยเหลือจาก Gandharvas โดย Pandavas
" ทุรโยธนะกล่าวว่า
“โอราเทยะท่านไม่รู้เรื่องที่เกิดขึ้น ฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่โกรธเคืองคำพูดของท่าน ท่านคิดว่าข้าสามารถปราบพวกคันธรรพ ที่เป็น ศัตรูได้ด้วยพลังของข้าเอง โอ้ เหล่าทหารกล้า พี่น้องของข้า ได้ร่วมรบกับพวกคันธรรพมาเป็นเวลานานแล้วด้วยความช่วยเหลือจากข้า การต่อสู้ของพวกคันธรรพนั้นยิ่งใหญ่มาก
แต่เมื่อเหล่าคนธรรพ์ผู้กล้าหาญเหล่านั้น อาศัยพลังมายาอันมากมาย ขึ้นสู่ท้องฟ้าและเริ่มต่อสู้กับพวกเราที่นั่น การเผชิญหน้ากับพวกเราก็สิ้นสุดลง บัดนี้ความพ่ายแพ้และแม้กระทั่งการถูกจองจำกลายเป็นของเรา พวกเราพร้อมด้วยบริวาร ที่ปรึกษา บุตร ภรรยา กองทหาร และยานพาหนะ ต่างถูกพวกเขานำพาไปในท้องฟ้าด้วยความโศกเศร้า
ในเวลานั้น ทหารของเราและนายทหารผู้กล้าหาญบางคนได้ไปหาบุตรของปาณฑุ ด้วยความโศกเศร้า ซึ่งเป็นวีรบุรุษที่ไม่เคยปฏิเสธการช่วยเหลือผู้ที่ร้องขอ
แล้วพวกเขาไปหาพวกเขาแล้วกล่าวว่า
“นี่คือพระเจ้าทุรโยธนะ พระโอรสของธฤตราษฎร์พร้อมกับเหล่าพระอนุชา มิตรสหาย และพระมเหสี กำลังถูกชาวคันธรพจับไปเป็นเชลยบนฟ้า ขอพระองค์ทรงพระเจริญ โปรดปลดปล่อยกษัตริย์พร้อมกับเหล่าสตรีในราชสำนัก! อย่าได้ทรงถูกเหยียดหยามต่อสตรีชาวกุรุ ทุกคน ”
และเมื่อทั้งสองกล่าวเช่นนี้แล้ว บุตรคนโตของปาณฑุผู้เปี่ยมด้วยจิตวิญญาณ อันบริสุทธิ์ จึงได้ประนีประนอมกับพี่น้องของตนและสั่งให้พวกเขาปลดปล่อยพวกเรา ต่อมา เหล่าวัวปาณฑพ ในหมู่มนุษย์ ได้ไล่ทันพวกคนธรรพ์ ร้องขอให้พวกเราปลดปล่อยด้วยถ้อยคำอันแผ่วเบา แม้จะสามารถทำได้ด้วยกำลังอาวุธก็ตาม และเมื่อพวกคนธรรพ์ถูกเรียกด้วยถ้อยคำประนีประนอมเช่นนี้แล้ว ปฏิเสธที่จะปลดปล่อยพวกเราอรชุน ภีมะและฝาแฝดผู้เปี่ยมด้วยพลังอันมหาศาล ได้ยิงธนูใส่พวกคนธรรพ์
ทันใดนั้น เหล่าคนธรรพ์ก็ละทิ้งการต่อสู้ หนีไปในท้องฟ้า ลากเอาความโศกเศร้าของเราไปด้วยความปิติยินดี ทันใดนั้น เราเห็นเครือข่ายลูกศรกระจายอยู่โดยรอบโดยธนันชัยซึ่งกำลังยิงอาวุธสวรรค์ใส่ศัตรูเช่นกัน เมื่ออรชุนเห็นขอบฟ้าปกคลุมด้วยเครือข่ายลูกศรแหลมคมหนาทึบ เพื่อนของเขาซึ่งเป็นหัวหน้าเผ่าคนธรรพ์ก็ปรากฏตัวขึ้น
และพระสิตเสนและอรชุนกอดกัน ซักถามถึงความเป็นอยู่ของกันและกันเหล่าโอรสของปาณฑุก็เข้าโอบกอดหัวหน้าเผ่าคันธรรพ์ด้วย และได้รับการโอบกอดจากท่าน มีการซักถามถึงมารยาทระหว่างกันด้วย เหล่าคันธรรพ์ผู้กล้าหาญจึงละทิ้งอาวุธและเสบียงของตน เข้าสังคมกับปาณฑพอย่างเป็นมิตร ส่วนสิตเสนและธนัญชัยก็เคารพบูชากันและกัน
ตอนต่อไป; CCXLVII - ความตั้งใจของทุรโยธนะ: ดุษสาสนะวิงวอนพี่ชายให้ยอมใจอ่อน
สรุปโดยย่อของบท: ทุรโยธนะรู้สึกอับอายขายหน้าหลังจากได้รับการช่วยเหลือจากพี่น้องปาณฑพจึงตัดสินใจอดอาหารตายด้วยความอับอาย ปฏิเสธที่จะกลับบ้านพร้อมกับพี่น้องและมิตรสหาย แต่เลือกที่จะตายด้วยความหิวโหย ในความทุกข์ระทม พระองค์จึงเสนอ พระราชอำนาจแก่ ดุษสสนะ ผู้เป็นพี่ชาย แต่ดุษสนะกลับขอร้องให้พระองค์ยอมอ่อนข้อ โดยกล่าวว่าพระองค์ไม่อาจปกครองได้หากปราศจากพระองค์กรรณะจึงเข้าแทรกแซง เร่งเร้าให้ทุรโยธนะละทิ้งแผนการและกลับบ้านเพื่อปลอบโยนพี่น้องและปกครองอาณาจักร แม้กรรณะจะวิงวอนอย่างไร ทุรโยธนะก็ยังคงมุ่งมั่นที่จะจบชีวิตลงด้วยความอับอายและสิ้นหวัง
ดุษสาสนะโศกเศร้าจนล้นใจ ขอร้องทุรโยธนะให้เปลี่ยนใจและไม่ละทิ้งหน้าที่ในการปกครอง พระองค์วิงวอนพี่ชายพร้อมเสนอที่จะช่วยเหลือให้ครองราชย์เป็นเวลาหนึ่งร้อยปี คำวิงวอนจากใจจริงของดุษสาสนะทำให้ทุรโยธนะหลั่งน้ำตา แต่พระองค์ยังคงแน่วแน่ในการตัดสินใจอดอาหารตาย กรรณะเข้ามาให้คำปรึกษาแก่พี่น้องทั้งสอง โดยเน้นย้ำถึงความสำคัญของความอดทนและการไม่ยอมแพ้ต่อความโศกเศร้า พระองค์ทรงเร่งเร้าให้ทุรโยธนะกลับไปยังเมืองและช่วยเหลือพี่น้อง โดยชี้ให้เห็นว่าพี่น้องปาณฑพเพียงทำหน้าที่ของตนในการปลดปล่อยพระองค์ แม้กรรณะจะกล่าวถ้อยคำอันชาญฉลาด แต่ทุรโยธนะก็มุ่งมั่นที่จะทำตามแผนการทำลายตนเอง ซึ่งเต็มไปด้วยความรู้สึกละอายใจและความพ่ายแพ้
