มหาภารตะ (ภาษาอังกฤษ) โดย Kisari Mohan Ganguli | 2,566,952 คำ | ISBN-10: 8121505933 ศาสนาฮินดูปุราณะมหาภารตะฉบับแปลภาษาอังกฤษเป็นตำราขนาดใหญ่บรรยายถึงอินเดียโบราณ ประพันธ์โดยพระกฤษณะ-ทไวปายณะ วยาสะ และบรรจุบันทึกของมนุษย์โบราณ นอกจากนี้ยังบันทึกชะตากรรมของตระกูลเการพและตระกูลปาณฑพ ส่วนเนื้อหาขนาดใหญ่อีกส่วนหนึ่งกล่าวถึงบทสนทนาเชิงปรัชญามากมาย เช่น เป้าหมายของชีวิต หนังสือ... 
ไวสัมปยานะกล่าวว่า "โอ้ ท่านผู้เป็นเลิศแห่ง เผ่า ภารตะกษัตริย์ยุธิษฐิระทรงถามปัญหาที่ยากเกี่ยวกับศีลธรรมแก่ พระ มาร์กันเดยะ ผู้มีชื่อเสียง โดยตรัสว่า
“ข้าแต่พระผู้ศักดิ์สิทธิ์ ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังเรื่องคุณธรรมอันสูงส่งและดีงามของสตรี ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟัง พระธรรมเทศนาเรื่องสัจธรรมอันละเอียดอ่อนแห่งศีลธรรมจากพระองค์”
โอ้ฤาษี ผู้กลับคืนชีพ โอ้บุรุษผู้ประเสริฐที่สุด พระอาทิตย์ พระจันทร์ ลม ดิน ไฟ บิดา มารดา พระอุปัชฌาย์ สิ่งเหล่านี้และสิ่งอื่นๆ ที่เหล่าทวยเทพกำหนดไว้ ล้วนปรากฏแก่เราในฐานะเทพที่สถิตอยู่ในกาย! สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นที่น่าเคารพนับถือ ล้วนควรค่าแก่การเคารพบูชาอย่างยิ่งยวด สตรีผู้บูชาพระเจ้าองค์เดียวก็เช่นกัน การบูชาที่ภรรยาผู้บริสุทธิ์ถวายแด่สามีนั้น ข้าพเจ้าเห็นว่าเต็มไปด้วยความยากลำบากอย่างยิ่ง
โอ้ผู้แสนน่ารัก พระองค์ทรงสมควรที่จะทรงแสดงให้พวกเราเห็นถึงคุณธรรมอันสูงส่งและดีงามของภริยาที่บริสุทธิ์—ของภริยาที่ยับยั้งประสาทสัมผัสทั้งห้าของตนไว้และควบคุมหัวใจของตนให้อยู่หมัดโดยสมบูรณ์ และถือว่าสามีของตนเป็นเทพเจ้าที่แท้จริง
โอ้ผู้ศักดิ์สิทธิ์และน่าชื่นชม ทั้งหมดนี้ดูจะยากลำบากยิ่งนักแก่ข้าพเจ้าของความสำเร็จ
โอ้ผู้บังเกิดใหม่ การบูชาที่บุตรบูชามารดาบิดา และที่ภรรยาบูชาสามี ทั้งสองอย่างนี้ดูจะยากยิ่งนักสำหรับข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไม่เห็นสิ่งใดยากยิ่งไปกว่าคุณธรรมอันศักดิ์สิทธิ์ของสตรีผู้บริสุทธิ์
โอ้ พราหมณ์ หน้าที่ที่สตรีผู้ประพฤติดีปฏิบัติด้วยความเอาใจใส่ และความประพฤติที่บุตรที่ดีพึงปฏิบัติต่อบิดามารดาของตนนั้น ข้าพเจ้าเห็นว่าเป็นการปฏิบัติที่ยากยิ่ง สตรีเหล่านั้นที่อุทิศตนแด่พระผู้เป็นเจ้าเพียงองค์เดียว สตรีที่พูดความจริงอยู่เสมอ สตรีที่ตั้งครรภ์เป็นเวลาสิบเดือนเต็ม ไม่มีสิ่งใดยากยิ่งไปกว่าสตรีเหล่านี้ โอ้ พราหมณ์
โอ้ผู้เคารพบูชา สตรีทั้งหลายให้กำเนิดบุตรของตนด้วยอันตรายอันใหญ่หลวงและความทุกข์ยากแสนสาหัส เลี้ยงดูบุตรของตนด้วยความรักใคร่ยิ่งนัก โอ้โคในหมู่พราหมณ์ ! บุคคลเหล่านั้นก็เช่นกัน ผู้ที่มักกระทำการทารุณกรรมและถูกเกลียดชังโดยทั่วๆ ไป แต่กลับประสบความสำเร็จในการปฏิบัติหน้าที่ของตน ข้าพเจ้าเห็นว่าเป็นสิ่งที่ยากยิ่งนัก
โอ้ผู้บังเกิดใหม่ โปรดบอกความจริงเกี่ยวกับหน้าที่ของ คณะ กษัตริย์แก่ข้าเถิด โอ้ผู้บังเกิดใหม่ทั้งสองครั้ง เป็นเรื่องยากสำหรับผู้ที่มีจิตใจสูงส่งเหล่านั้นที่จะได้มาซึ่งคุณธรรม ผู้ซึ่งมีหน้าที่ต้องทำสิ่งที่โหดร้ายตามหน้าที่ของคณะของตน
โอ้พระผู้ศักดิ์สิทธิ์ พระองค์ทรงสามารถตอบคำถามทุกข้อได้ ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังพระองค์เทศนาเรื่องนี้ทั้งหมด โอ้ ผู้ทรงเกียรติสูงสุดใน เผ่า ภฤคุ ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังทั้งหมดนี้ รอคอยพระองค์ด้วยความเคารพ โอ้ ผู้ทรงปฏิญาณอันประเสริฐ!
“มาร์กันเดยะกล่าวว่า
“โอ้ ชนชาติภารตะผู้ยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าจะกล่าวเรื่องนี้แก่ท่านด้วยความจริง แม้คำถามของท่านอาจยากเย็นเพียงใด จงฟังข้าพเจ้าเถิด ขณะที่ข้าพเจ้ากำลังกล่าวแก่ท่าน บางคนถือว่ามารดาเป็นผู้ประเสริฐ บางคนถือว่าบิดา แต่มารดาเป็นผู้ให้กำเนิด บางคนถือว่าบิดา แต่มารดาเป็นผู้ให้กำเนิดและเลี้ยงดูบุตร สิ่งที่ยากยิ่งยิ่งกว่า บิดาทั้งหลายก็เช่นกัน ปรารถนาที่จะมีบุตรด้วยการบำเพ็ญตบะแบบนักพรต บูชาเทพเจ้า บูชาเทพเจ้า ทนความหนาวและร้อน เสกคาถาหรือวิธีอื่น
และด้วยความยากลำบากเหล่านี้ พวกเขาจึงได้บุตรที่ได้มาอย่างยากลำบาก โอ้ วีรบุรุษ พวกเขาก็วิตกกังวลถึงอนาคตของบุตรอยู่เสมอ โอ้ ภารตะ ทั้งบิดามารดาปรารถนาที่จะเห็นชื่อเสียง ความสำเร็จ ความเจริญรุ่งเรือง บุตรธิดา และคุณธรรมในตัวบุตรของตน บุตรผู้นั้นบรรลุความหวังเหล่านี้ของบิดามารดา ย่อมเป็นผู้มีคุณธรรม
ข้าแต่มหาราช บุตรผู้ซึ่งบิดามารดาอิ่มเอมใจ ย่อมได้รับเกียรติและคุณธรรมอันเป็นนิรันดร์ทั้งในกาลปัจจุบันและกาลสมัย ส่วนสตรีนั้น การบูชา การสัตย์ปฏิญาณหรือการถือศีลอด ล้วนไม่มีประโยชน์ พวกเธอเพียงรับใช้สามีของตนเท่านั้นจึงจะชนะสวรรค์ได้ ข้าแต่มหาราช ยุทธิษฐิระขอพระองค์ทรงระลึกถึงสิ่งนี้เพียงข้อเดียว โปรดทรงสดับฟังด้วยพระทัยในหน้าที่ของสตรีผู้บริสุทธิ์
CCVII - กษัตริย์ Saudasa: กรรมและจริยธรรมแห่งการยึดครอง
" มาร์กันเดยะกล่าวว่า
'โอ ภารตะ มีนักบวชผู้มีคุณธรรมนามว่าเกาสิกะ อุดมด้วยบารมีแห่งการบำเพ็ญตบะ และอุทิศตนเพื่อการศึกษาพระเวท ท่านเป็น พราหมณ์ชั้นสูงยิ่งและพราหมณ์ผู้ประเสริฐ ที่สุดนั้นได้ศึกษา พระเวททั้งหมดพร้อมกับอังคะและอุปนิษัทและวันหนึ่งท่านได้ไทย ครั้นสวดพระเวทอยู่ที่โคนต้นไม้ คราวนั้น นกกระเรียนตัวเมียนั่งอยู่บนยอดไม้ นกกระเรียนตัวเมียบังเอิญไปทำให้ร่างกายของพราหมณ์แปดเปื้อน พราหมณ์เห็นนกกระเรียนตัวนั้นก็โกรธมากและคิดจะทำร้ายนาง พราหมณ์มองนกกระเรียนด้วยความโกรธและคิดจะทำร้ายนางด้วย นางก็ล้มลงกับพื้น เมื่อเห็นนกกระเรียนตกลงมาจากต้นไม้และหมดสติ พราหมณ์รู้สึกสงสารมาก และผู้ที่กลับใจใหม่ก็เริ่มคร่ำครวญถึงนกกระเรียนที่ตายแล้วโดยกล่าวว่า "โอ้ ข้าพระองค์ได้ทำความชั่ว เพราะความโกรธและความอาฆาตพยาบาท!"
“มาร์กันเดยะกล่าวต่อว่า
พราหมณ์ผู้รอบรู้กล่าวคำเหล่านี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า จึงเข้าไปในหมู่บ้านแห่งหนึ่งเพื่อหาบิณฑบาต ดูก่อนโคแห่งเผ่าภารตะ เมื่อประกอบกิจธุรการตามบ้านเรือนของบุคคลที่มีตระกูลดี พราหมณ์ผู้รอบรู้จึงเข้าไปในบ้านหนึ่งซึ่งตนรู้จักมาก่อน
และเมื่อพระองค์เสด็จเข้าไปในบ้าน พระองค์ตรัสว่า “ จงให้ ” และมีหญิงคนหนึ่งตอบกลับมาว่า “ อยู่ ”
ขณะที่หญิงนั้นกำลังทำความสะอาดภาชนะใส่บิณฑบาตอยู่นั้น โอ้ พระสวามีของนาง โอ้ ผู้ทรงประเสริฐแห่งภรต ทั้งหลาย ก็เสด็จเข้ามาในเรือนทันทีด้วยความหิวโหยยิ่งนัก นางสวามีผู้บริสุทธิ์เห็นสามีของนางแล้ว ไม่สนใจพราหมณ์ ถวายน้ำล้างพระบาทและพระพักตร์ และถวายอาสน์แด่พระสวามี หลังจากนั้น นางผู้มีนัยน์ตาสีดำ ถวายอาหารและน้ำอันโอชะแด่พระสวามี ยืนอย่างนอบน้อมถ่อมตนเคียงข้างพระสวามี ปรารถนาจะปรนนิบัติรับใช้พระองค์
โอ้ยุธิษฐิระภรรยาผู้เชื่อฟังผู้นั้นเสวยอาหารจากจานของสามีทุกวัน และประพฤติตนตามพระประสงค์ของพระผู้เป็นเจ้าเสมอ สตรีผู้นั้นจึงเคารพสามีของตนเสมอ และมอบความรักใคร่ผูกพันต่อเจ้านายของตนอย่างเต็มเปี่ยม ด้วยกิริยามารยาทอันหลากหลายและศักดิ์สิทธิ์ ชำนาญในงานบ้านทุกอย่าง เอาใจใส่ญาติพี่น้องทั้งปวง นางจึงกระทำสิ่งที่พึงใจและเป็นประโยชน์แก่สามีเสมอ และด้วยจิตอันเปี่ยมล้น นางยังเอาใจใส่ในการบูชาเทพเจ้าและความต้องการของแขกและคนรับใช้ แม่สามีและพ่อสามีด้วย
ขณะที่หญิงงามตายังคงปรนนิบัติรับใช้เจ้านายของตนอยู่ นางก็เห็นพราหมณ์กำลังรอบิณฑบาตอยู่ นางนึกขึ้นได้ว่าตนได้ขอให้เขารอแล้ว เมื่อนึกถึงเรื่องทั้งหมดนี้ นางก็รู้สึกละอายใจ ทันใดนั้น หญิงพรหมจารีผู้มีชื่อเสียงโด่งดังผู้นั้นก็นำสิ่งของไปถวาย แล้วออกไป โอ้ ท่านผู้เป็นใหญ่แห่งภรตทั้งหลาย เพื่อถวายให้แก่พราหมณ์ผู้นั้น
และเมื่อนางมาเข้าเฝ้าพราหมณ์ก็กล่าวว่า “โอ้ สตรีผู้ประเสริฐที่สุด โอ้ ผู้ทรงพระเกียรติ ข้าพเจ้าประหลาดใจในความประพฤติของท่าน! เมื่อท่านขอให้ข้าพเจ้ารอสักครู่ ท่านกลับบอกว่า ‘ อยู่ก่อน ’ ท่านกลับไม่ปล่อยข้าพเจ้าไป!”
“มาร์กันเดยะกล่าวต่อว่า “โอ้พระผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ เมื่อเห็นพราหมณ์เต็มไปด้วยความโกรธและพลังอันร้อนแรง สตรีผู้บริสุทธิ์นั้นจึงเริ่มประนีประนอมกับเขาแล้วกล่าวว่า
“โอ้ ท่านผู้มีความรู้ ท่านควรอภัยให้ข้าพเจ้าเถิด สามีของข้าพเจ้าคือพระเจ้าสูงสุด พระองค์เสด็จมาด้วยความหิวโหยและเหน็ดเหนื่อย และทรงรับใช้และปรนนิบัติข้าพเจ้า”
พราหมณ์ได้ยินดังนั้นก็กล่าวว่า
'พวกพราหมณ์ไม่สมควรได้รับการยกย่องสรรเสริญในสายตาท่านเลย ท่านยกย่องสามีของท่านให้สูงกว่าพวกเขาหรือ? ท่านดำเนินชีวิตแบบบ้านๆ แล้วท่านไม่นับถือพราหมณ์หรือ? พระอินทร์เองก็กราบลงต่อหน้าพวกเขา ข้าพเจ้าจะว่าอย่างไรกับมนุษย์ในโลกนี้ดีเล่า สตรีผู้หยิ่งผยอง ท่านไม่รู้หรือ ท่านไม่เคยได้ยินหรือว่าพราหมณ์ก็เหมือนไฟที่สามารถเผาผลาญโลกทั้งใบได้ใช่หรือไม่?
เมื่อพราหมณ์กล่าวคำเหล่านี้แล้ว หญิงนั้นก็ตอบว่า 'ข้ามิใช่นกกระเรียนตัวเมีย โอ้ฤๅษี ผู้กลับคืนชีพ ! โอ้ ท่านผู้เปี่ยมล้นด้วยทรัพย์สมบัติแห่งการบำเพ็ญตบะ โปรดละทิ้งความโกรธนี้เสียเถิด ท่านผู้หมกมุ่นอยู่กับสิ่งใด เหตุใดจึงทรงจ้องมองข้าด้วยความโกรธเช่นนี้ ข้ามิได้ละเลยพราหมณ์ เปี่ยมด้วยพลังแห่งวิญญาณอันมหาศาล พวกเขาก็เปรียบเสมือนเทพเจ้า แต่โอ ผู้ปราศจากบาป ความผิดของข้านี้ท่านพึงให้อภัย ข้ารู้จักพลังและศักดิ์ศรีอันสูงส่งของพราหมณ์ผู้เปี่ยมด้วยปัญญา น้ำในมหาสมุทรกลายเป็นน้ำกร่อยและดื่มไม่ได้เพราะความโกรธของพราหมณ์
ข้าพเจ้ายังรู้จักพลังของมุนีแห่งดวงวิญญาณที่อยู่ภายใต้การควบคุมอย่างสมบูรณ์และเปี่ยมด้วยคุณความดีอันแรงกล้าแห่งการบำเพ็ญตบะ ไฟแห่งความโกรธของพวกเขายังคงไม่ดับลงในป่าทัณฑกะ มาจนถึงทุกวันนี้ เป็นเพราะการที่เขาได้ละเลยพราหมณ์ มหาอสูร —วาตา ปีผู้ชั่วร้ายและจิตใจอันชั่วร้ายจึงถูกกลืนกินเมื่อได้สัมผัสกับอกัสตยะพวกเราได้ยินมาว่าพลังและคุณความดีของพราหมณ์ผู้มีจิตใจสูงส่งนั้นยิ่งใหญ่
แต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าขอสาบานต่อผู้มีจิตใจสูงส่งว่า ผู้มีจิตใจสูงส่งย่อมยิ่งใหญ่ในโทสะ เช่นเดียวกัน พวกเขาก็ยิ่งใหญ่ในการให้อภัยเช่นกัน ฉะนั้น โอ้ ผู้ปราศจากบาป พระองค์จึงทรงโปรดอภัยโทษให้แก่ข้าพเจ้าในความผิดนี้ โอ้ พราหมณ์ ใจข้าพเจ้าปรารถนาบุญกุศลอันเกิดจากการรับใช้สามี เพราะข้าพเจ้าถือว่าสามีของข้าพเจ้าเป็นผู้สูงสุดในบรรดาเทพทั้งปวง
โอ้ พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด ข้าพเจ้าได้บำเพ็ญคุณธรรมอันประกอบด้วยการรับใช้สามีของข้าพเจ้า ซึ่งข้าพเจ้านับถือว่าเป็นเทพสูงสุด ดูเถิด โอ้ ผู้บังเกิดใหม่ บุญอันพึงมีในการรับใช้สามี! ข้าพเจ้าทราบว่าท่านได้เผากระเรียนด้วยความโกรธของท่าน! แต่ โอ้ ผู้บังเกิดใหม่ผู้ประเสริฐที่สุด ความโกรธที่บุคคลมีต่อบุคคลนั้น เป็นศัตรูที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่บุคคลนั้นมี
เหล่าทวยเทพรู้จักเขาในฐานะพราหมณ์ผู้ละความโกรธและความหลงได้
เหล่าทวยเทพรู้จักเขาในฐานะพราหมณ์ผู้พูดความจริงเสมอ ผู้ที่มักจะเอาใจอาจารย์เสมอ และถึงแม้จะทำร้ายตนเองก็ไม่เคยตอบโต้กลับ
เหล่าทวยเทพรู้จักเขาในฐานะพราหมณ์ผู้สามารถควบคุมประสาทสัมผัสของตนได้ ผู้มีคุณธรรมและบริสุทธิ์ อุทิศตนเพื่อการศึกษาพระเวท และผู้ทรงมีอำนาจเหนือความโกรธและความใคร่
เหล่าเทพเจ้ารู้จักเขาในฐานะพราหมณ์ผู้รู้จักศีลธรรมและมีพลังจิต นับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาธอลิกและมองว่าทุกคนเท่าเทียมกัน
เหล่าเทพเจ้ารู้จักเขาในฐานะพราหมณ์ผู้ศึกษาหาความรู้ด้วยตนเองและสอนผู้อื่น ผู้ที่ประกอบพิธีบูชายัญด้วยตนเองและประกอบพิธีบูชายัญให้ผู้อื่น และผู้ที่บริจาคให้ดีที่สุดตามกำลังทรัพย์ของตน
เหล่าทวยเทพทรงทราบดีว่าพราหมณ์ผู้กลับใจใหม่นั้น เปรียบเสมือนวัวกระทิงที่เปี่ยมด้วยความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ทางจิตใจ ปฏิบัติธรรมพรหมจรรย์และอุทิศตนเพื่อการศึกษา อันที่จริงแล้ว ผู้ที่อุทิศตนเพื่อการศึกษาพระเวทอย่างเคร่งครัดสิ่งใดที่นำไปสู่ความสุขของพราหมณ์ ย่อมถูกสวดภาวนาต่อหน้าพราหมณ์เหล่านี้เสมอ บุคคลเหล่านี้ย่อมมีความยินดีในสัจจะอยู่เสมอ จิตใจของพราหมณ์ผู้นี้ย่อมไม่พบความยินดีในความเท็จ
โอ้ เหล่าผู้กลับคืนดีที่ดีเลิศที่สุด มีผู้กล่าวไว้ว่า การศึกษาพระเวท ความสงบทางจิตใจ ความเรียบง่ายแห่งการประพฤติ และการระงับประสาทสัมผัส ล้วนเป็นหน้าที่อันเป็นนิรันดร์ของพราหมณ์ ผู้ที่รู้จักคุณธรรมและศีลธรรมต่างกล่าวว่า สัจจะและความซื่อสัตย์เป็นคุณธรรมอันสูงสุด คุณธรรมอันเป็นนิรันดร์นั้นยากที่จะเข้าใจ แต่ไม่ว่าจะเป็นอะไรก็ตาม มันก็มีพื้นฐานอยู่บนความจริงบรรพบุรุษได้ประกาศว่า คุณธรรมขึ้นอยู่กับศฤติแต่ โอ้ ผู้ที่กลับคืนสู่ธรรมทั้งหลาย คุณธรรมที่ปรากฏอยู่ในศฤตินั้นดูเหมือนจะมีหลากหลายประเภท ดังนั้น จึงเป็นความเข้าใจที่ละเอียดเกินไป
ข้าแต่พระผู้ศักดิ์สิทธิ์ พระองค์ทรงรู้จักคุณธรรม บริสุทธิ์ และอุทิศตนเพื่อการศึกษาพระเวทแต่ข้าแต่พระผู้ศักดิ์สิทธิ์ ข้าพระองค์คิดว่าพระองค์ยังไม่ทรงทราบว่าคุณธรรมที่แท้จริงคืออะไร เมื่อเสด็จไปยังเมืองมิถิลาแล้ว จงสอบถามนายพรานผู้มีคุณธรรมที่นั่น หากว่าแท้จริงแล้ว ท่านผู้บังเกิดใหม่ พระองค์ยังไม่รู้จักคุณธรรมอันสูงสุดอย่างแท้จริง ในมิถิลามีนายพรานผู้ซื่อสัตย์ อุทิศตนรับใช้บิดามารดา และสามารถควบคุมประสาทสัมผัสได้อย่างสมบูรณ์ แม้แต่เขาก็ยังจะทรงเทศนาเรื่องคุณธรรมแก่พระองค์
จงได้รับพระพรเถิด โอ้ ผู้กลับคืนดีที่ประเสริฐที่สุด หากเจ้าปรารถนา จงซ่อมแซมที่นั่นเถิด โอ้ ผู้บริสุทธิ์ สมควรแล้วที่เจ้าจะอภัยให้ข้า หากสิ่งที่ข้ากล่าวนั้นไม่ถูกใจ เพราะผู้ที่ปรารถนาความดีนั้นไม่สามารถทำร้ายสตรีได้!
เมื่อได้ฟังคำกล่าวของหญิงบริสุทธิ์นี้ พราหมณ์จึงได้ตอบว่า ข้าพเจ้ามีความยินดีในท่าน ขอพระองค์ทรงได้รับพระพร ความโกรธของข้าพเจ้าได้สงบลงแล้ว โอ สตรีผู้งดงาม! คำตำหนิที่ท่านกล่าวออกมานั้นจะเป็นประโยชน์แก่ข้าพเจ้าอย่างสูงสุด ขอพระองค์ทรงได้รับพระพร ข้าพเจ้าจะไปทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ข้าพเจ้าเถิด โอ สตรีผู้งดงาม!
“มาร์กันเดยะกล่าวต่อว่า “เมื่อนางปล่อยเกศสิกะผู้เป็นพระโสดาบันผู้ประเสริฐที่สุดแล้ว พระองค์ก็ออกจากบ้านของนาง แล้วตำหนิตนเองแล้วเสด็จกลับไปยังที่อยู่ของตน”
CCVIII - คำสอนของมาร์กันเดยะเกี่ยวกับคุณธรรม กรรม และความรอด
" มาร์กันเดยะกล่าวว่า
'เมื่อพิจารณาถึงวาทกรรมอันวิเศษของหญิงผู้นั้นอย่างต่อเนื่องเกาสิกาก็เริ่มตำหนิตนเอง และดูเหมือนคนมีความผิดมาก และเมื่อพิจารณาถึงคุณธรรมอันละเอียดอ่อนของศีลธรรมและคุณธรรมแล้ว เขาก็พูดกับตนเองว่า ข้าพเจ้าขอน้อมรับคำของนางด้วยความเคารพ และขอกราบเรียนท่านมิถิลาไม่ต้องสงสัยเลยว่าในเมืองนั้นมีพรานป่า ผู้หนึ่งซึ่งอยู่ ภายใต้การควบคุมอย่างสมบูรณ์ และมีความรู้แจ้งในธรรมะและศีลธรรมอย่างลึกซึ้ง ข้าพเจ้าจะกราบเรียนท่านผู้เปี่ยมด้วยมรรคอันอุดม ในวันนี้ เพื่อสอบถามท่านเกี่ยวกับธรรมะ
ศรัทธาที่เขามีต่อนางได้รับการยืนยันจากความรู้เรื่องการตายของนกกระเรียน และถ้อยคำอันประเสริฐที่นางได้กล่าวออกมา เกาสิกาครุ่นคิดถึงสิ่งที่นางกล่าวด้วยความเคารพ แล้วจึงออกเดินทางไปยังมิถิลาด้วยความอยากรู้อยากเห็น เขาเดินทางผ่านป่า หมู่บ้าน และเมืองต่างๆ มากมาย จนในที่สุดก็มาถึงมิถิลา ซึ่งปกครองโดยชนกเขามองเห็นเมืองนั้นประดับประดาด้วยธงของศาสนาต่างๆ
และพระองค์ทรงเห็นนครอันสวยงามนั้น ครึกครื้นไปด้วยเสียงแห่งการบูชายัญและการเฉลิมฉลอง และประดับประดาด้วยประตูเมืองอันวิจิตรงดงาม นครนี้เต็มไปด้วยคฤหาสน์อันโอ่อ่าและกำแพงเมืองป้องกันอยู่ทุกด้าน มีอาคารอันวิจิตรงดงามมากมายให้ชื่นชม และนครอันน่ารื่นรมย์นั้นยังเต็มไปด้วยรถยนต์นับไม่ถ้วน ถนนหนทางมากมาย เรียงรายไปด้วยร้านค้ามากมาย เต็มไปด้วยม้า รถยนต์ ช้าง และนักรบ ชาวเมืองทุกคนมีสุขภาพแข็งแรงและมีความสุข ต่างพากันประกอบพิธีเฉลิมฉลองอยู่เสมอ และเมื่อพราหมณ์ เข้าไปในนครนั้นแล้ว พระองค์ ก็ทรงเห็นสิ่งอื่นอีกมากมาย
ณ ที่นั้น พราหมณ์ได้ซักถามถึงพรานล่าสัตว์ผู้มีคุณธรรม และได้รับคำตอบจากบุคคลสองชาติ เมื่อพราหมณ์ไปยังที่ซึ่งบุคคลเหล่านั้นได้ชี้แนะ พราหมณ์ได้เห็นพรานล่าสัตว์นั่งอยู่ในลานขายเนื้อ ขณะนั้นพราหมณ์ผู้บำเพ็ญตบะกำลังขายเนื้อกวางและเนื้อควาย เนื่องจากมีผู้ซื้อมารวมตัวกันเป็นจำนวนมาก โกสิกาจึงยืนอยู่แต่ไกล
นายพราหมณ์นั้นหวาดหวั่นว่าพราหมณ์มาหาแล้ว จึงลุกจากที่นั่งทันที ตรงไปยังที่เปลี่ยวที่พราหมณ์พักอยู่ แล้วเข้าไปหาพราหมณ์ที่นั้น แล้วกล่าวว่า
ข้าพเจ้าขอคารวะท่าน โอ้ผู้บริสุทธิ์! ท่านผู้ประเสริฐที่สุดแห่งพราหมณ์ ! ข้าพเจ้าคือพรานล่าสัตว์ ขอท่านจงได้รับพร! จงสั่งข้าพเจ้าว่าข้าพเจ้าจะทำอะไรให้ท่านได้บ้าง ข้าพเจ้าทราบคำที่หญิงพรหมจารีได้กล่าวแก่ท่านว่าจงไปมิถิลาเถิด ข้าพเจ้าก็ทราบแล้ว และข้าพเจ้าก็ทราบด้วยว่าท่านมาที่นี่เพื่อจุดประสงค์ใด
พราหมณ์ได้ยินถ้อยคำเหล่านี้ของพรานล่าสัตว์ จึงรู้สึกประหลาดใจ จึงเริ่มครุ่นคิดในใจว่า ‘นี่คือสิ่งมหัศจรรย์ประการที่สองที่ข้าพเจ้าเห็น!’
นายพราหมณ์จึงกล่าวแก่พราหมณ์ว่า “บัดนี้ท่านยืนอยู่ในที่ซึ่งไม่เหมาะสมนัก โอ ผู้ไร้บาป หากท่านพอพระทัย ขอให้เราไปยังที่พำนักของเราเถิด โอ ผู้ศักดิ์สิทธิ์!”
“มาร์กันเดยะกล่าวต่อว่า
พราหมณ์ กล่าวแก่พราหมณ์ด้วยความยินดี แล้วพราหมณ์ก็มุ่งหน้าไปยังบ้านของตน โดยมีพราหมณ์เดินนำหน้า เมื่อเข้าไปในที่พำนักอันน่ารื่นรมย์ พราหมณ์ก็ให้เกียรติแขกผู้มาเยือนด้วยการเชิญให้นั่งลง และให้น้ำล้างเท้าและล้างหน้า พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดนั่งลงอย่างสบายใจ
แล้วพระองค์ก็ตรัสแก่คนล่าสัตว์ว่า 'ฉันรู้สึกว่าอาชีพนี้ไม่เหมาะกับคุณเลย โอ้ ฟาวเลอร์ ฉันเสียใจอย่างสุดซึ้งที่คุณทำอาชีพที่โหดร้ายเช่นนี้'
เมื่อได้ยินคำกล่าวของพราหมณ์นี้ นักล่าจึงกล่าวว่า
“อาชีพนี้เป็นของตระกูลข้าพเจ้า ข้าพเจ้าสืบทอดมาจากบรรพบุรุษและปู่ย่าตายาย ขออย่าทรงโศกเศร้าเสียใจแทนข้าพเจ้าเลย เพราะข้าพเจ้ายึดมั่นในหน้าที่อันเป็นมาแต่กำเนิด ข้าพเจ้าปฏิบัติหน้าที่ที่พระผู้สร้างทรงกำหนดไว้ล่วงหน้า ข้าพเจ้ารับใช้ผู้บังคับบัญชาและผู้อาวุโสด้วยความระมัดระวัง”
โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด! ข้าพเจ้าพูดความจริงเสมอ ไม่เคยริษยาผู้อื่น และให้ด้วยกำลังที่เต็มที่ ข้าพเจ้าดำรงชีวิตด้วยสิ่งที่เหลือหลังจากรับใช้เทพเจ้า แขก และผู้ที่พึ่งพาข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไม่เคยพูดจาให้ร้ายสิ่งใด ไม่ว่าเล็กหรือใหญ่
โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐ การกระทำในอดีตชาติย่อมติดตามผู้กระทำเสมอ ในโลกนี้มีอาชีพหลักสามประการ คือ เกษตรกรรม เลี้ยงปศุสัตว์ และค้าขาย ส่วนในโลกหน้าพระเวท ทั้งสาม ความรู้ และวิชาศีลธรรม ล้วนมีผล
การรับใช้ (ของอีกสามเหล่าทัพ) ได้รับการสถาปนาให้เป็นหน้าที่ของศูทร วิชาการเกษตรได้รับการสถาปนาไว้สำหรับเหล่าไวษะและวิชาการต่อสู้ได้รับการสถาปนาไว้สำหรับเหล่ากษัตริย์ส่วนการปฏิบัติธรรมในพรหมจรรย์การบำเพ็ญตบะ การสวดมนต์และความซื่อสัตย์ได้รับการสถาปนาไว้สำหรับเหล่าพราหมณ์ กษัตริย์ควรปกครองราษฎรที่ปฏิบัติหน้าที่อย่างถูกต้องตามหน้าที่ ขณะที่พระองค์ควรทรงแต่งตั้งราษฎรที่ละทิ้งหน้าที่ของเหล่าราษฎรให้ปฏิบัติหน้าที่ของตน
กษัตริย์ควรได้รับความเกรงกลัวอยู่เสมอ เพราะพระองค์คือเจ้าเหนือราษฎร พระองค์ทรงยับยั้งราษฎรที่ละทิ้งหน้าที่ เช่นเดียวกับที่ทรงยับยั้งการเคลื่อนไหวของกวางด้วยลูกศร โอ้ฤๅษี ผู้บังเกิดใหม่ ไม่มีสิ่งใดอยู่ในอาณาจักรนี้ของพระเจ้าชนกเป็นข้าราชบริพารองค์เดียวที่ไม่ปฏิบัติตามหน้าที่แห่งการเกิดของพระองค์
โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด เหล่าพราหมณ์ทั้งสี่ในที่นี้ยึดมั่นในหน้าที่ของตนอย่างเคร่งครัด พระเจ้าชนกทรงลงโทษผู้ทำชั่ว แม้จะเป็นโอรสของพระองค์เอง แต่พระองค์มิได้ทรงลงโทษผู้ทำความดีด้วยความเจ็บปวด พระองค์ทรงมีสายลับที่ดีและมีความสามารถอยู่ใต้การบังคับบัญชา พระองค์ทรงมองดูทุกคนด้วยพระเนตรที่เที่ยงธรรม โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด ความมั่งคั่ง อาณาจักร และความสามารถในการลงโทษ เป็นของกษัตริย์ กษัตริย์ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองอันสูงส่งด้วยการปฏิบัติหน้าที่อันพึงมี กษัตริย์ทรงเป็นผู้พิทักษ์เหล่าพราหมณ์ทั้งสี่
ส่วนข้าพเจ้าเอง โอ้ พราหมณ์ ข้าพเจ้าขายเนื้อหมูและเนื้อควายอยู่เสมอ โดยมิได้ฆ่าสัตว์เหล่านั้นด้วยตนเอง ข้าพเจ้าขายเนื้อสัตว์ที่ถูกผู้อื่นฆ่า โอ้ฤๅษี ผู้เกิดใหม่ ข้าพเจ้าไม่เคยกินเนื้อสัตว์เลย ไม่เคยไปหาภรรยา ยกเว้นในฤดูของนาง ข้าพเจ้าถือศีลอดเสมอในเวลากลางวัน และกิน โอ้ ฤๅษีผู้เกิดใหม่ ในเวลากลางคืน แม้ว่าพฤติกรรมของคณะสงฆ์จะเลว แต่บุคคลก็อาจประพฤติตนดีได้
บุคคลก็อาจกลายเป็นคนมีคุณธรรมได้เช่นกัน แม้ว่าเขาอาจจะฆ่าสัตว์โดยอาชีพก็ตาม ผลจากการกระทำอันเป็นบาปของกษัตริย์ทำให้คุณธรรมลดน้อยลงอย่างมาก และบาปก็เริ่มเจริญงอกงาม และเมื่อสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้น ราษฎรในอาณาจักรก็เริ่มเสื่อมถอยลง
และบัดนี้เอง โอ้พราหมณ์ เหล่าอสูรกายรูปร่างน่าเกลียด คนแคระ คนหลังค่อม หัวโต และมนุษย์ที่ตาบอด หูหนวก หรือตาพิการ หรือไร้พลังในการสืบพันธุ์ ต่างเริ่มถือกำเนิดขึ้น บาปกรรมของกษัตริย์ทำให้พสกนิกรของพระองค์ต้องประสบกับความหายนะมากมาย แต่พระเจ้าชนกของเราผู้นี้ทรงทอดพระเนตรพสกนิกรของพระองค์ด้วยคุณธรรม และทรงเมตตาต่อพสกนิกรผู้ปฏิบัติหน้าที่ของตนอย่างซื่อสัตย์เสมอ
ข้าพเจ้าเอง ข้าพเจ้ามักจะทำความดีให้คนพูดดีและคนพูดร้ายข้าพเจ้าเสมอ กษัตริย์ผู้ดำรงชีวิตตามหน้าที่อันชอบธรรม ประกอบกิจอันดีงามและซื่อสัตย์สุจริตอยู่เสมอ ผู้มีจิตใจมั่นคงสมบูรณ์ และเปี่ยมด้วยความพร้อมเพรียงและว่องไว ย่อมไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่นใดเพื่อค้ำจุนอำนาจของตน
การมอบอาหารให้เต็มที่ตามกำลังความสามารถ ความอดทนต่อความร้อนและความเย็น ความมั่นคงในคุณธรรม ความเคารพและความอ่อนโยนต่อสิ่งมีชีวิตทั้งมวล คุณสมบัติเหล่านี้จะไม่สามารถมีอยู่ในบุคคลใดได้เลย หากไม่มีความปรารถนาโดยกำเนิดที่จะแยกตัวออกจากโลก
บุคคลควรละเว้นจากการพูดเท็จ และควรทำความดีโดยไม่ต้องร้องขอ
ไม่ควรละทิ้งศีลธรรมเพราะกิเลสตัณหา โทสะ หรือความอาฆาตพยาบาท
ไม่ควรยินดีเกินควรกับเรื่องดี และไม่ควรเศร้าโศกเกินควรกับเรื่องไม่ดี
เมื่อความยากจนครอบงำเรา ไม่ควรรู้สึกหดหู่ใจ และเมื่อความยากจนครอบงำเรา ก็ไม่ควรละทิ้งวิถีแห่งคุณธรรม หากทำผิดเมื่อใด ก็ไม่ควรทำซ้ำอีก
เราควรกระตุ้นจิตใจให้ทำสิ่งที่ตนเห็นว่าเป็นประโยชน์อยู่เสมอ
เราไม่ควรตอบโต้ความผิดที่ผิด แต่ควรปฏิบัติต่อผู้ที่ทำผิดด้วยความซื่อสัตย์สุจริต คนเลวทรามผู้ปรารถนาทำบาปย่อมฆ่าตนเอง การทำบาปนั้นเท่ากับเป็นการเลียนแบบคนชั่วและคนบาป ผู้ที่ไม่เชื่อในคุณธรรมย่อมเยาะเย้ยความดีและความบริสุทธิ์ที่ว่า “ ไม่มีคุณธรรม ” ย่อมพบกับความพินาศอย่างไม่ต้องสงสัย
คนบาปบวมขึ้นเหมือนถุงหนังที่พองตัวด้วยลม ความคิดของคนชั่วเหล่านี้เต็มไปหมดด้วยความเย่อหยิ่งและความโง่เขลานั้นอ่อนแอและไร้ประโยชน์ มันคือหัวใจและจิตวิญญาณภายในที่ค้นพบคนโง่เขลา ดุจดังดวงตะวันที่ค้นพบรูปร่างในยามกลางวัน อาหารไม่อาจส่องสว่างในโลกได้เสมอไปด้วยการยกย่องตนเอง
อย่างไรก็ดี บัณฑิตแม้ไร้ซึ่งความงาม ก็ย่อมแสดงรัศมีของตนด้วยการงดเว้นจากการพูดจาไม่ดีต่อผู้อื่นและกล่าวคำดีต่อตนเอง อย่างไรก็ตาม ในโลกนี้ไม่มีตัวอย่างใดที่บุคคลจะเปล่งประกายเจิดจรัสด้วยคุณลักษณะอันพึงมีในตัวเขาในระดับที่กล่าวขานกัน หากสำนึกผิดในสิ่งที่ตนได้ทำลงไป การสำนึกผิดนั้นก็จะชำระล้างบาปของเขาได้ ความตั้งใจที่จะไม่ทำบาปนั้นอีกจะช่วยให้เขาพ้นจากบาปในอนาคต เช่นเดียวกับที่ โอ้ พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด เขาจะพ้นจากบาปได้ด้วยการชดใช้ใดๆ ก็ตามที่ปรากฏในคัมภีร์
โอ้ผู้บังเกิดใหม่ แม้แต่สิ่งนี้เอง ก็เป็นศรุติที่สามารถเห็นได้ในแง่ของคุณธรรม ผู้ใดที่เคยมีคุณธรรมมาก่อนแล้วกระทำบาป หรือกระทำโดยไม่รู้ตัว อาจทำลายบาปนั้นได้ เพราะคุณธรรม โอ้ พราหมณ์ ขจัดบาปที่มนุษย์กระทำไปด้วยความไม่รู้ มนุษย์เมื่อกระทำบาปแล้ว ควรเลิกถือตนเป็นมนุษย์อีกต่อไป ไม่มีมนุษย์คนใดปกปิดบาปของตนได้ เหล่าเทพทั้งหลายทรงเห็นสิ่งที่บุคคลกระทำ และพระผู้ทรงสถิตอยู่ภายในทุกคน
ผู้ใดที่ปกปิดความผิดของคนซื่อสัตย์และคนฉลาดไว้ด้วยความศรัทธาและปราศจากการดูหมิ่น ดุจดังรูพรุนบนเสื้อผ้าของตนเอง ย่อมแสวงหาความรอดพ้น หากผู้ใดแสวงหาการไถ่บาปหลังจากทำบาปแล้ว ย่อมปราศจากข้อสงสัยใด ๆ ทั้งสิ้น และย่อมบริสุทธิ์ผ่องใสดุจดังดวงจันทร์ที่โผล่พ้นเมฆ ผู้ใดแสวงหาการไถ่บาปย่อมได้รับการชำระล้างบาปทั้งหมด เฉกเช่นดวงอาทิตย์ที่ขึ้นแล้วขจัดความมืดมิดให้หมดสิ้นไป
โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด การล่อลวงเป็นมูลฐานของบาป ผู้ที่โง่เขลาย่อมทำบาป ยอมจำนนต่อสิ่งล่อลวงเพียงอย่างเดียว คนบาปมักปกปิดตัวเองด้วยภายนอกอันดีงาม ดุจบ่อน้ำที่ปากถูกปกคลุมด้วยหญ้าสูงใหญ่ ภายนอกดูเหมือนพวกเขามีการควบคุมตนเองและความบริสุทธิ์ และหมกมุ่นอยู่กับการเทศนาสั่งสอนธรรมะ ซึ่งในปากของพวกเขานั้นไร้ความหมาย แท้จริงแล้ว ทุกสิ่งสามารถสังเกตเห็นได้ในตัวพวกเขา ยกเว้นความประพฤติอันดีงามอย่างแท้จริง!
“มาร์กันเดยะกล่าวต่อว่า 'เมื่อได้ยินถ้อยคำเหล่านี้ โอ้ ผู้เป็นบุรุษผู้ประเสริฐที่สุดแห่งพราหมณ์ผู้เปี่ยมด้วยปัญญาอันใหญ่หลวง จึงถามพราหมณ์ผู้นั้นว่า
“ข้าพเจ้าจะทราบได้อย่างไรว่าความประพฤติอันดีงามคืออะไร? ขอพระองค์ทรงได้รับพระพร ข้าพเจ้าปรารถนาจะได้ยินเรื่องนี้จากท่าน โอ้ บุรุษผู้มีคุณธรรมสูงสุด ฉะนั้น โอ้ ผู้มีจิตวิญญาณอันสูงส่ง โปรดบอกข้าพเจ้าเกี่ยวกับเรื่องนี้ทั้งหมดโดยแท้จริง”
เมื่อได้ยินถ้อยคำเหล่านี้ นายพรานจึงตอบว่า โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด การบูชายัญ การให้ทาน การบำเพ็ญตบะ พระเวท และสัจธรรม สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งห้านี้ปรากฏอยู่เสมอในความประพฤติที่เรียกว่าคุณธรรม ผู้ที่ปราบกิเลสตัณหาและโทสะ ความเย่อหยิ่ง ความโลภ และความคดโกงได้ ย่อมได้รับความชื่นชมยินดีในคุณธรรมเพราะเป็นคุณธรรม ย่อมถือว่าเป็นคุณธรรมอย่างแท้จริง และสมควรได้รับการยกย่องจากผู้มีคุณธรรม
บุคคลเหล่านี้ที่อุทิศตนเพื่อการเสียสละ และศึกษาพระเวทนั้นไม่มีความประพฤติที่เป็นอิสระ พวกเขาปฏิบัติตามแต่การปฏิบัติของผู้ที่ซื่อสัตย์และดีงามเท่านั้น แท้จริงแล้ว นี่คือคุณลักษณะประการที่สองของผู้มีคุณธรรม การรอคอยผู้บังคับบัญชา สัจธรรม อิสรภาพจากความโกรธ และกิเลส ทั้งสี่นี้ โอ้ พราหมณ์ ล้วนเชื่อมโยงกับความประพฤติอันดีงามอย่างแยกไม่ออก เพราะชื่อเสียงที่บุคคลได้มาจากการยึดมั่นในความประพฤติอันดีงามและยึดมั่นอย่างเคร่งครัดนั้น ย่อมไม่สามารถได้มาโดยปราศจากการปฏิบัติธรรม ๔ ประการ ที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้น
แก่นแท้ของพระเวทคือความจริง แก่นแท้ของความจริงคือการควบคุมตนเอง และแก่นแท้ของการควบคุมตนเองคือการงดเว้นจากความสุขทางโลก ทั้งหมดนี้ควรสังเกตได้จากพฤติกรรมที่ดีงาม
ผู้ที่ติดตามคนโง่เขลาหลงผิดเหล่านั้น ซึ่งเยาะเย้ยรูปแบบศรัทธาที่แพร่หลายในหมู่มนุษย์ จะถูกลากไปสู่ความพินาศเพราะเดินในเส้นทางแห่งบาปเช่นนี้ อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีคุณธรรมและปฏิบัติตนตามคำปฏิญาณ ผู้ที่อุทิศตนต่อศรุติและคุณธรรมแห่งการงดเว้นจากความสุขทางโลก ผู้ที่เดินตามแนวทางแห่งคุณธรรมและปฏิบัติตามศาสนาที่แท้จริง ผู้ที่เชื่อฟังคำสั่งสอนของครูบาอาจารย์ และผู้ที่ใคร่ครวญความหมายของพระคัมภีร์ด้วยความอดทนและระมัดระวัง เหล่านี้แหละที่กล่าวกันว่าเป็นผู้ประพฤติปฏิบัติอันดีงาม โอ้ พราหมณ์ เหล่านี้แหละที่กล่าวกันว่าเป็นผู้ชี้นำปัญญาอันสูงส่งของตนอย่างถูกต้อง
จงละทิ้งผู้ที่เป็นพวกไม่มีศาสนา ผู้ที่ละเมิดขอบเขตของศีลธรรม ผู้ที่มีจิตวิญญาณชั่วร้าย ผู้ที่ดำเนินชีวิตในความบาป จงแสวงหาความรู้ด้วยการเคารพนับถือผู้ที่มีคุณธรรม
ราคะและความยั่วยวนนั้นเปรียบเสมือนฉลามในสายน้ำแห่งชีวิต น้ำคืออายตนะทั้งห้า หากท่านข้ามไปอีกฟากหนึ่งของสายน้ำนี้ด้วยเรือแห่งความอดทนและความปล่อยวาง หลีกเลี่ยงความซ้ำซากจำเจแห่งการดำรงอยู่ทางกาย (การเกิดซ้ำในโลกนี้) คุณธรรมอันสูงสุดซึ่งประกอบขึ้นจากการใช้หลักแห่งปัญญาและนามธรรม เมื่อค่อยๆ ผสมผสานเข้ากับความประพฤติอันดีงาม ก็จะงดงามดุจสีย้อมผ้าขาว
ความซื่อสัตย์และการงดเว้นจากการทำร้ายผู้อื่น เป็นคุณธรรมอันเป็นประโยชน์อย่างยิ่งแก่สรรพสัตว์ ในบรรดาคุณธรรมเหล่านี้ คุณธรรมประการหลังเป็นคุณธรรมสำคัญยิ่ง และมีพื้นฐานอยู่บนความจริง พลังจิตของเราจะมีบทบาทที่เหมาะสมเมื่อวางรากฐานบนความจริง และในการปฏิบัติธรรม ความจริงมีคุณค่าสูงสุด ความบริสุทธิ์แห่งการประพฤติปฏิบัติเป็นคุณลักษณะของคนดีทุกคน ผู้ที่ประพฤติธรรมอย่างบริสุทธิ์คือคนดีและมีคุณธรรม สรรพสัตว์ทั้งปวงล้วนปฏิบัติตามหลักความประพฤติปฏิบัติซึ่งติดตัวอยู่ในธรรมชาติของตน
บุคคลผู้ทำบาปซึ่งไม่อาจควบคุมกิเลสตัณหา ความโกรธ และความชั่วร้ายอื่นๆ ของตนเองได้ กฎโบราณกาลกล่าวไว้ว่าการกระทำอันดีงามนั้นตั้งอยู่บนหลักความยุติธรรม และนักบวชยังบัญญัติไว้ว่าความประพฤติอันอยุติธรรมทั้งปวงเป็นบาป ผู้ที่ไม่ถูกครอบงำด้วยความโกรธ ความเย่อหยิ่ง ความหยิ่งยโส และความริษยา และผู้ที่สงบเสงี่ยมและตรงไปตรงมา เป็นผู้ประพฤติธรรม ผู้ที่ขยันหมั่นเพียรในการปฏิบัติพิธีกรรมตามบัญญัติในพระเวท ทั้งสาม ผู้ที่ฉลาดหลักแหลม ผู้ที่ประพฤติบริสุทธิ์และมีคุณธรรม ผู้ที่รู้จักยับยั้งชั่งใจและเอาใจใส่ผู้บังคับบัญชาอย่างเต็มที่ เป็นผู้ประพฤติธรรม
การกระทำและความประพฤติของบุคคลผู้ทรงพลังอำนาจเช่นนี้ ยากที่จะบรรลุถึง พวกเขาได้รับการชำระให้บริสุทธิ์ด้วยการกระทำของตนเอง และด้วยเหตุนี้ บาปในตัวพวกเขาจึงดับสูญไปเอง คุณธรรมแห่งความประพฤติดีนี้วิเศษยิ่ง เก่าแก่ ไม่แปรเปลี่ยน และนิรันดร์ เหล่านักปราชญ์ผู้รักษาคุณธรรมนี้ด้วยความศักดิ์สิทธิ์ ย่อมเข้าถึงสวรรค์ บุคคลเหล่านี้ที่เชื่อในความมีอยู่ของพระผู้เป็นเจ้า ปราศจากความหยิ่งยโสที่ผิดๆ เชี่ยวชาญพระคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ และเคารพมนุษย์ผู้บังเกิดใหม่ (เกิดสองครั้ง) ย่อมเข้าถึงสวรรค์
ในหมู่นักบวช คุณธรรมถูกแบ่งแยกออกเป็นสามประการ คือ คุณธรรมอันยิ่งใหญ่ที่ปลูกฝังไว้ในพระเวท คุณธรรมอีกประการหนึ่งที่ปลูกฝังไว้ในธรรมศาสตร์ (คัมภีร์รอง) และความประพฤติอันดีงาม และความประพฤติอันดีงามนั้น บ่งบอกถึงการแสวงหาความรู้ การแสวงบุญในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ความสัตย์จริง ความอดทน ความบริสุทธิ์ และความตรงไปตรงมา
บุรุษผู้มีคุณธรรมย่อมมีเมตตาต่อสรรพสัตว์เสมอ และมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อมนุษย์ผู้กลับชาติมาเกิดใหม่ พวกเขาละเว้นจากการทำร้ายสรรพสัตว์ใดๆ และไม่พูดจาหยาบคาย บุรุษผู้มีคุณธรรมผู้รู้ดีถึงผลแห่งกรรมดีและกรรมชั่วของตน ย่อมได้รับการยกย่องสรรเสริญจากบุรุษผู้มีคุณธรรม
ผู้ที่มีความยุติธรรมและมีจิตใจดี ผู้มีคุณธรรม ผู้มีความปรารถนาดีต่อสรรพสัตว์ ผู้มีความมั่นคงในหนทางแห่งคุณธรรมและพิชิตสวรรค์ ผู้มีใจบุญ ไม่เห็นแก่ตัวและมีอุปนิสัยไร้มลทิน ผู้มีเมตตาต่อผู้ทุกข์ยาก มีความรู้และเป็นที่เคารพนับถือของทุกคน ผู้มีวินัยอย่างเคร่งครัด และมีเมตตาต่อสรรพสัตว์ ย่อมได้รับการยกย่องจากผู้มีคุณธรรม
ผู้มีใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ย่อมบรรลุถึงความเจริญในโลกนี้ เช่นเดียวกับดินแดนแห่งความสุข (ในอนาคต) บุคคลผู้มีศีลธรรมเมื่อถูกคนดีขอความช่วยเหลือ ย่อมให้ทานแก่คนเหล่านั้นด้วยความเพียรพยายามอย่างที่สุด แม้กระทั่งการพรากเอาความสุขสบายของภรรยาและคนรับใช้ไป บุคคลผู้มีศีลธรรมซึ่งคำนึงถึงสวัสดิภาพของตนเอง เช่นเดียวกับคุณธรรมและวิถีทางของโลก ย่อมประพฤติเช่นนี้ และด้วยเหตุนี้จึงจะเจริญงอกงามในคุณธรรมตลอดชั่วกาลนาน
บุคคลผู้มีความดีประกอบด้วยคุณธรรมแห่งสัจจะ งดเว้นจากการทำร้ายผู้อื่น เที่ยงธรรม งดเว้นจากความชั่วต่อผู้อื่น ปราศจากความหยิ่งยโส ถ่อมตน ยอมจำนน ยับยั้งชั่งใจ ปราศจากกิเลสตัณหา ปัญญา ความอดทน และความเมตตาต่อสรรพสัตว์ทั้งปวง ปราศจากความพยาบาทและราคะ ล้วนเป็นพยานของโลก ทั้งสามประการนี้กล่าวกันว่าเป็นหนทางอันสมบูรณ์แบบแห่งคุณธรรมคือบุคคลต้องไม่ทำผิดต่อผู้ใด พึงบริจาคทาน และพึงสัตย์ซื่ออยู่เสมอ
บุคคลผู้ประพฤติดีมีจิตใจสูงส่ง มีคุณธรรม มีศรัทธามั่นคง มีเมตตาต่อทุกคนและเปี่ยมด้วยความเมตตา ย่อมจากโลกนี้ไปสู่ทางอันบริสุทธิ์แห่งคุณธรรม ปราศจากความพยาบาท ความอดทน ความสงบของจิตใจ ความพอใจ วาจาไพเราะ การละทิ้งความปรารถนาและความโกรธ ประพฤติและการกระทำอันบริสุทธิ์ตามบัญญัติของพระคัมภีร์ ล้วนเป็นทางอันบริสุทธิ์แห่งคุณธรรม
และผู้ที่ยึดมั่นในคุณธรรมย่อมปฏิบัติตามหลักปฏิบัติอันดีงามเหล่านี้ และเมื่อบรรลุถึงจุดสูงสุดแห่งความรู้ และแยกแยะระหว่างขั้นต่างๆ ของความประพฤติของมนุษย์ ซึ่งก็คือคุณธรรมอย่างยิ่งหรือตรงกันข้าม พวกเขาก็พ้นจากอันตรายใหญ่หลวงได้ ดังนั้น โอ้ พราหมณ์ผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อได้กล่าวถึงเรื่องความประพฤติอันดีงามแล้ว ข้าพเจ้าได้อธิบายทั้งหมดนี้แก่ท่านตามความรู้ของข้าพเจ้าเองและตามที่ข้าพเจ้าได้ยินมาเกี่ยวกับเรื่องนี้
ตอนต่อไป; CCIX - การตีความของ Fowler ผู้มีคุณธรรมเกี่ยวกับธรรมชาติของมนุษย์และความเข้าใจทางจิตวิญญาณ
สรุปโดยย่อของบทนี้: ในเรื่อง พราหมณ์ได้ซักถามพราหมณ์ผู้หนึ่งเกี่ยวกับธรรมชาติของจิตใจมนุษย์ พราหมณ์อธิบายว่าในตอนแรกมนุษย์แสวงหาความรู้ แต่ต่อมากลับถูกครอบงำด้วยตัณหา นำไปสู่การหลงระเริงในความสุขสำราญและการละทิ้งคุณธรรม เส้นทางนี้นำไปสู่บาป ความหน้าซื่อใจคด และการสูญเสียคุณธรรมอันดีงาม อันนำมาซึ่งความทุกข์ทั้งในชีวิตนี้และชีวิตหน้า ในทางตรงกันข้าม ผู้มีคุณธรรมจะสามารถแยกแยะสิ่งที่ถูกต้องและผิดได้ เคารพผู้มีปัญญา และโน้มเอียงไปทางความชอบธรรม ความเข้าใจทางจิตวิญญาณของพราหมณ์ผู้นี้สร้างความประทับใจแก่พราหมณ์ผู้ซึ่งตระหนักได้ว่าตนมีความคล้ายคลึงกับฤาษีผู้ยิ่งใหญ่
ฟาวเลอร์อธิบายเพิ่มเติมเกี่ยวกับความสำคัญของการบูชาพราหมณ์และอธิบายปรัชญาพราหมณ์ เขาอธิบายว่าจักรวาลประกอบด้วยธาตุต่างๆ เช่น ดิน ลม น้ำ ไฟ และท้องฟ้า ซึ่งแต่ละธาตุก็มีคุณสมบัติเฉพาะของตนเอง จิตสำนึก จิตใจ สติปัญญา อัตตา ประสาทสัมผัส วิญญาณ และคุณธรรมต่างๆ ก็เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างจักรวาลนี้เช่นกัน ธาตุและคุณธรรมเหล่านี้เชื่อมโยงกันและเป็นพื้นฐานของการดำรงอยู่และความเข้าใจ
คำสอนของฟาวเลอร์เน้นย้ำถึงความสำคัญของการตระหนักถึงความเชื่อมโยงกันของสรรพสิ่งในจักรวาล การเข้าใจองค์ประกอบและคุณสมบัติพื้นฐานที่ประกอบกันเป็นชีวิต จะช่วยให้บุคคลสามารถมุ่งมั่นสู่ความชอบธรรมและหลีกเลี่ยงหลุมพรางแห่งความปรารถนาและความหน้าซื่อใจคด เรื่องราวนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของวิจารณญาณ ความเคารพในปัญญา และการแสวงหาคุณธรรม เพื่อนำไปสู่ชีวิตที่สมบูรณ์และมีความหมาย ด้วยความเข้าใจทางจิตวิญญาณและการยึดมั่นในความชอบธรรม บุคคลสามารถก้าวข้ามความซับซ้อนของการดำรงอยู่และค้นพบความสงบสุขและความสมหวัง
