พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๒๔ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑ ติมิรปุปผิยวรรคที่ ๙ ปทุมปุปผิยเถราปทานที่ ๑๐ (๙๐)

ว่าด้วยผลแห่งการโยนดอกปทุมขึ้นบูชา

 [๙๒] เราเข้าไปยังป่าบัว บริโภคเหง้าบัวอยู่ ได้เห็นพระสัมพุทธเจ้า พระนามว่า

ผุสสะ มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ เราจับดอกปทุมโยนขึ้นไป ในอากาศ เราระลึกถึงกรรมอันลามกแล้ว ออกบวชเป็นบรรพชิต ครั้น บวชแล้ว มีกายและใจอันสำรวมแล้ว ละวจีทุจริต ชำระอาชีพให้บริสุทธิ์ แต่กัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราบูชา (พระพุทธเจ้าด้วย) ดอกไม้ใด ด้วยกรรม นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ได้มีพระเจ้าแผ่นดิน (จักรพรรดิ) ๑๘ พระองค์ ทรงพระนามเหมือนกันว่า ปทุมภาส ในกัลปที่ ๑๘ ได้มีพระเจ้าแผ่นดิน ๔๘ พระองค์ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว

                พระพุทธศาสนา เราได้ ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระปทุมปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

 จบ ปทุมปุปผิยเถราปทาน.

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

             ๑. ติมิรปุปผิยเถราปทาน ๒. คตสัญญกเถราปทาน

             ๓. นิปันนัญชลิกเถราปทาน ๔. อโธปุปผิยเถราปทาน

             ๕. รังสิสัญญกเถราปทาน    ๖. รังสิสัญญิกเถราปทาน

             ๗. ผลทายกเถราปทาน      ๘. สัททสัญญกเถราปทาน

             ๙. โพธิสิญจกเถราปทาน   ๑๐. ปทุมปุปผิยเถราปทาน

                และท่านประกาศคาถาไว้ ๕๖ คาถา.

จบ ติมิรปุปผิยวรรคที่ ๙

อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑ เถราปทาน ๙. ติมิรปุปผิยวรรค ๑๐. ปทุมปุปผิยเถราปทาน (๙๐)

         ๙๐. อรรถกถาปทุมปุปผิยเถราปทาน

         อปทานของท่านพระปทุมปุปผิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า โปกฺขรวนํ ปวิฏฺโฐ ดังนี้. 

         พระเถระแม้นี้ก็ได้บำเพ็ญกุศลสมภารในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยแก่พระนิพพานในภพนั้นๆ. 

         ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าผุสสะ บังเกิดในเรือนมีตระกูลแห่งหนึ่ง เจริญวัยแล้ว เข้าไปสู่สระโบกขรณีแห่งหนึ่งอันสมบูรณ์ด้วยดอกปทุม กัดกินเหง้าบัว เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าผุสสะเสด็จไป ณ ที่ไม่ไกลแห่งสระโบกขรณี มีใจเลื่อมใส เก็บดอกปทุมจากสระขว้างไปบนอากาศ บูชาพระผู้มีพระภาคเจ้า. ได้กระทำดอกไม้เหล่านั้นให้เป็นเพดานในอากาศ. ท่านมีใจเลื่อมใสโดยประมาณยิ่ง บวชแล้ว มีวัตรปฏิบัติเป็นสาระ บำเพ็ญสมณธรรม จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว เป็นเหมือนกระทำมละในภพชั้นดุสิต เกิดในที่นั้น และเสวยกามาวจร ๖ ชั้นตามลำดับ. 

         ในพุทธุปบาทกาลนี้ บังเกิดในเรือนมีตระกูลแห่งหนึ่ง เจริญวัยแล้ว เกิดศรัทธา บวชแล้วไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์. 

         ครั้นภายหลังท่านระลึกถึงบุพกรรมของตน เกิดโสมนัส เมื่อจะประกาศปุพพจริตาปทาน จึงกล่าวคำมีอาทิว่า โปกฺขรวนํ ปวิฏฺโฐ ดังนี้. 

         ในบทเหล่านั้นมีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- 

         ชื่อว่าโปกขระ เพราะกล้าแข็งกว่า ก้าน ใบของไม้อ้อโดยประการ ชื่อว่า โปกขรวนะ เพราะเป็นที่ประชุม เพราะอรรถว่าตั้งขึ้นแห่งใบบัว. 

         อธิบายว่า ข้าพเจ้าได้เข้าไปสู่ท่ามกลาง อันประดับด้วยกอและกองแห่งปทุม. 

         คำที่เหลือในบททั้งปวงมีอรรถตื้นทั้งนั้นแล.

         จบอรรถกถาปทุมปุปผิยเถราปทาน

         จบอรรถกถาติมิรปุปผิยวรรคที่ ๙